JEDAN DERS IZ MESNEVIJE
Hfz. Halid Hadžimulić
JEDAN DERS IZ MESNEVIJE*
اعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
رب اشرح لي صدري
ویسر لي امري
واحلل عقدة من لساني
یفقهوا قولي
وافوض امري الي الله
ان الله بصیر بالعباد
صدق الله العظیم
السلام علیکم
Naslov poglavlja (46/IV):
مانستن بدرایی این وزیر دون
در إفساد مروّت شاه
به وزیر فرعون، یعنی هامان
در إفساد قابلیت فرعون
Prevod naslova:
Sličnost hrđavog (lošeg) mišljenja, ovog niskog i podlog vezira, koji ruši i uništava plemenitost i darežljivost cara, sa sličnošću onog Fir'avnovog vezira, tj. Hamana, koja je rušila i razarala Fir'avnovu naklonost, da primi pravu vjeru (Islam).
U ovom poglavlju iznesen je primjer koliko loš drug i savjetnik mogu utjecati na jednog čovjeka pa da ga, na koncu, odvuku u propast.
1. bejt
چند آن فرعون می شد نرم و رام
چون شنیدی اوز موسی آن کلام
Prevod:
Koliko se je puta Fir'avn smirio i ublažio
i postao poslušan i pokoran, slušajući riječi Musa a.s.
2. bejt
آن کلامی که بدادی سنگ شیر
از خوشیّ آن کلام بی نظیر
Prevod:
Onih riječi čija je slast bila takva, kakva se do tada nije čula!
Sa tim neuporedivim riječima kamen i stijena bi proizvodili i davali mlijeko!
3. bejt
چون به هامان که وزیرش بود او
مشورت کردی که کینش بود خو
Prevod:
Svaki put kad bi se dogovarao i savjetovao sa Hamanom,
Koji je bio njegov vezir i u čijoj je naravi bilo da mrzi,
4. bejt
پس بگفتی تاکنون بودی خدیو
بنده گردی ژنده پوشی را به ریو
Prevod:
ovaj bi govorio: „Do sada si bio car;
Hoćeš li da postaneš, prevarom, rob jednog nosača dronjaka!“
5. bejt
همچو سنگ منجنیقی آمدی
آن سخن بر شیشه خانۀ او زدی
Prevod:
Ove riječi dolazile su kao jedan kamen, bačen rukom baliste,
koji je udarao po njegovoj staklenoj kući.
6. bejt
هرچه صد روز آن کلیم خوش خطاب
ساختی در یکدم او کردی خراب
Prevod:
Sve što bi Kelim (Musa a.s.), lijepim riječima, izgradio za sto dana,
Haman bi to srušio za jedan trenutak!
Sad nam Hazreti Mevlana donosi jednu veliku misao pa kaže:
7. bejt
عقل تو دستور و مقلوب هواست
در وجودت رهزن راه خداست
Prevod:
Tvoja pamet je tvoj vezir i ona vlada tvojim osjećajima;
u tvom tijelu ima jedan razbojnik koji te napada kada ti ideš pravim putem.
8. bejt
ناصحی ربّانیی پندت دهد
آن سخن را او به فن طرحی نهد
Prevod:
Ako ti jedan dobar instruktor (savjetnik) dadne dobre savjete,
on vješto, sa svoje strane, ubaci svoje riječi, govoreći;
9. bejt
کین نه بر جای است هین از جا مشو!
نیست چندان، با خود آشیدا مشو
Prevod:
„Ove riječi su bez pravog temelja; pazi se, nemoj da te one zavedu
one ne vrijede toliko; budi razuman, ne budi lud!“
10. bejt
وای آن شه که وزیرش این بُوَد
جای هر دو دوزخ پرکین بود
Prevod:
Teško caru u koga je vezir takav!
Boravište njih obadvojice je prijeteći pakao!
Sad dolazi pravedni car i njegov vezir
11. bejt
شاد آن شاهی که او را دستگیر
باشد اندر کار چون آصف وزیر
Prevod:
Sretan li je onaj car kome u poslovima
pomaže vezir kao što je Asaf!
Komentar:
Asaf je ime vezira Sulejman pejgambera.
12. bejt
شاه عادل چون قرین او شود
نام آن نورٌ علی نور این بود
Prevod:
Kad pravedan vladar uzme sebi za druga takvog čovjeka,
onda je ime toga vladara – svjetlost nad svjetlošću!
(XXIV-35: نور علی نور)
13. bejt
چون سلیمان شاه و چون آصف وزیر
نور بر نور است و عنبر بر عبیر
Prevod:
Jedan car, kao Sulejman a.s.; i jedan vezir kao Asaf,
to su: svjetlo nad svjetlima, amber nad amberima!
(nad ostalim mirisima)
14. bejt
شاه فرعون و چو هامانش وزیر
هر دو را نبود زبدبختی گزیر
Prevod:
Kad je car kao Fir'avn, a njegov vezir kao Haman
nesreća je neizbježna, za obadvojicu!
15. bejt
پس بود ظلمات بعضی فوق بعض
نه خرد یار و نه دولت روز عرض
Prevod:
Onda, ove tmine, jedne iznad drugih (kad ga prekriju) –
ni pamet ni sreća neće mu biti prijatelji na Dan suđenja!
16. bejt
من ندیدم جز شقاوت در لِئام
گر تودیدستی رسان از من سلام
Prevod:
Ja nisam vidio ništa, osim nesreću kod zlih ljudi!
Ako si ti vidio nešto drugo, izruči im od mene selam!
17. bejt
همچو جان باشد شه و صاحب چو عقل
عقل فاسد روح را آرد به نَقل
Prevod:
Car je kao duša, a vezir kao pamet,
pokvarena pamet vuče dušu u propast.
18. bejt
آن فرشتۀ عقل چون هاروت شد
سحر آموز دو صد طاغوت شد
Prevod:
Kad melekska pamet postane Harut,
ona postane učitelj u magiji dvije stotine demona!
Komentar:
Aluzija na kur'anski ajet:
(II-102: و اتّبعوا ما تتلوا الشیاطین علي ملک سلیمان)
(...i povode se za onim što su šejtani kazivali o Sulejmanovoj vladavini)
19. bejt
عقل جزوی را وزیر خود مگیر
عقل کل را سازای سلطان وزیر
Prevod:
Ne uzimaj ovu „akli-džuzvi“ (individualnu pamet) za svoga vezira!
Uzmi „akli-kjull“ (univerzalnu pamet) za svoga vezira i savjetnika, o ti care!
20. bejt
مر هوا را تو وزیر خود مساز
که بر آید جان پاکت از نماز
Prevod:
Ne uzimaj za svoga vezira (savjetnika) svoja osjećanja!
Inače, tvoja čista duša prestaće da klanja namaz!
21. bejt
کین هوا پر حرص و حالی بین بود
عقل را اندیشه یومِ دین بود
Prevod:
Jer, ovi tvoji osjećaji puni su pohlepe i praznih želja, i ne vide ništa drugo
nego neposrednu, direktnu sadašnjost, tako da tvoja pamet ne misli na Dan suđenja (na posljedice)!
22. bejt
عقل را دو دیده در پایان کار
بهر آن گل می کشد او رنجِ خار
Prevod:
Oči pameti su uperene na kraj stvari;
ona (pamet) će podnijeti i tegobe uzrokovane trnom, iz ljubavi prema ruži!
23. bejt
که نفرساید نریزد در خزان
بادهر خرطومِ أخشم دور از آن
Prevod:
Ono je prava ruža koja ne uvehne u jesen;
Njezin miris ne može osjetiti svaki nos!
این نه نجمست ونه رملست ونه خواب
وحی حق ـ والله اعلم بالصواب
السلام علیکم
Sarajevo, četvrtak, 14. decembra 2000.
18. ramazana 1421.
JEDAN DERS IZ MESNEVIJE
اعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
رب اشرح لي صدري
ویسر لي امري
واحلل عقدة من لساني
یفقهوا قولي
وافوض امري الي الله
ان الله بصیر بالعباد
صدق الله العظیم
السلام علیکم
Pejgamberov savjet
(167/III)
حیلۀ دفع معبون شدن
دربیع وشراء
Prevod naslova:
Put i način kako da se čovjek spasi, da ne bude prevaren (u kupo-prodaji)
Ders ima 23 bejta (3494-3516) iz III sveska Mesnevije
1. bejt
آن یکی یاری پیمبر را بگفت
که منم در بیع ها با غبن جفت
Prevod:
Jedan od ashaba reče hz. Pejgamberu:
„Ja sam, u trgovini, uvijek prevaren!“
(Uvijek sam na gubitku.)
2. bejt
مکر هر کس کو فروشد یا خرد
همچو سحر است وز راهم می برد
Prevod:
Prevara svakog prodavca ili kupca
/svakog onoga, koji mi nešto prodaje, ili od mene nešto kupuje/,
djeluje na mene kao sihir (obmanjuje me), i skrene me s moga puta!
3. bejt
گفت در بیعی که ترسی از غرار
شرط کن سه روز خود را اختیار
Prevod:
Hz. Pejgamber mu reče:
„Ako se bojiš, da se u trgovini, (u kupo-prodaji), sam ne prevariš,
/ili ne budeš prevaren/,
onda sam sebi postavi rok od tri dana, - da li da jednu stvar uzmeš (kupiš), ili ne
Komentar:
Tri dana razmišljaj o toj trgovačkoj transakciji. Ako u tome vidiš kakvu štetu za sebe, onda odustani od te transakcije; ako pak vidiš u tome hajr i korist, onda to prihvati!
4. bejt
که تأنّی هست از رحمان یقین
هست تعجیلت ز شیطان لعین
Prevod:
Jer, promišljenost, (razboritost), dolazi sigurno od Milostivog /Allaha dž.š./;
a tvoja žurba, (da što prije dođeš do cilja), -
ta žurba ti je od prokletog šejtana.
Komentar: Hadis
کما قال رجل للنّبيّ صلّي الله علیه و سلّم:
اوصني یا رسول الله!
فقال علیه السلام:
خذالامر بالتدبیر؛
فان رایت في عاقبته خیرا فامضه؛
وان خفت منه فامسک!
Prevod hadisa:
Jedan čovjek, obraća se hz. Pejgamberu, pa mu kaže:
- Preporuči mi nešto, ja Resulallah!
Na to mu hz. Pejgamber daje ovaj savjet:
خذالامر بالتدبیر؛
- Razmisli o svakom poslu, u koji želiš da stupiš, /koji želiš da preuzmeš/;
فان رایت في عاقبته خیرا فامضه؛
- pa ako vidiš da je posljedica toga posla hairli (dobra i korisna), onda pristupi tome poslu!
وان خفت منه فامسک!
A ako se bojiš loše posljedice i ne vidiš dobra u tome poslu, onda ga ostavi!
(Odbaci pomisao na taj posao!) /Ankarevi: Šerhi Mesnevi/
5. bejt
پیش سگ چون لقمۀ نان افکنی
بو کند آنگه خوردای معتنی
Prevod:
Kada ti pred psa, baciš zalogaj hljeba,
on ga najprije onjuši, pa onda jede!
/Posmatraj to, o ti obazrivi i oprezni čovječe!/
6. bejt
او به بینی بو کند ما با خرد
هم ببوییمش به عقل منتقد
Prevod:
Pas, svojim nosom, onjuši zalogaj;
a mi, svojom pameti, to osmotrimo i dokučimo.
Mi imamo i nos (miris)
i pamet (da nešto dokučimo i shvatimo)
7. bejt
با تأنّی گشت موجود از خدا
تا به شش روز این زمین و چرخ ها
Prevod:
Zemlju i nebesa, Allah dž.š. je stvorio postepeno, za šest dana.
/Tako je nastao ovaj svijet: ne odjednom, nego polahko, postepeno/
Komentar:
Pouka iz toga, za nas, ljude:
da ne žurimo u poslovima, nego da razmišljamo o tome:
da mislimo, šta radimo.
8. bejt
ورنه قادر بود کوکن فیکون
صد زمین و چرخ آوردی برون
Prevod:
Inače, Dženâbi-Hakk (Allâh dž.š.) je kadar,
samo riječju „Kun“ (budi), da, u jednom trenu,
stvori stotinu Zemalja i nebesa! /iz ničega/
9. bejt
آدمی را اندک اندک آن همام
تا چهل سالش کند مرد تمام
Prevod:
Dženâbi-Hakk, /Allâh dž.š/, stvara čovjeka i izgrađuje ga,
kroz četrdeset godina, postepeno, malo po malo, do savršenstva.
/Dok čovjek ne postane, i umno i tjelesno, potpuno izgrađen, zdrav i normalan./
10. bejt
گرچه قادر بود کاندر یک نفس
از عدم پرّان کند پنجاه کس
Prevod:
Premda je, Dženâbi-Hakk, kadar,
da – u jednom času (u jednom trenu) – iz adema, /iz svijeta nepostojanja/,
poleti odjednom pedeset osoba /ili – drugim riječima: na stotine i hiljade
živih tjelesa/.
Sad, hazreti Mevlana, donosi primjer:
spominje Isa a.s. – i njegovu mudžizu:
oživljenje mrtvog čovjeka, već sahranjenog!
11. bejt
عیسی قادر بود کو از یک دعا
بی توقّف بر جهاند مرده را
Prevod:
Isā – alejhisselamu, Allah dž.š., dao je moć i sposobnost,
da – putem jedne dove – oživi mrtvoga, /već sahranjenog/,
i da ovaj, odmah, skoči iz mezara i stane na noge! /To je bila mudžiza Isā a.s./
12. bejt
خالق عیسی بنتواند که او
بی توقّف مردم آرد توبتو؟
Prevod:
Pa zar nije Onaj, koji je stvorio Isā a.s. - ,
u stanju da – bez zastoja, za jedan čas, (za jedan tren),
stvori sve ljude, svo ljudstvo?
13. bejt
این تأنّی از پی تعلیم توست
که طلب آهسته باید بی سکست
Prevod:
Ova postepenost / u stvaranju čovjeka i formiranju njegova lika/,
to je sve u cilju, da pouči tebe,
/čovječe, koji razmišljaš o sebi i o svom stvaranju/.
Jer, sve što čovjek želi i traži,
treba da to traži i ostvaruje polahko, postepeno i bez žurbe.
/Sve malo po malo, stopu po stopu:
to je najsigurniji put, koji dovodi do cilja/.
14. bejt
جویکی کوچک که دائم می رود
نه نجس گردد نه گنده می شود
Prevod:
Mali potok, koji stalno teče,
niti će postati nečist (prljav),
niti će zaudarati.
15. bejt
زین تأنّی زاید اقبال و سرور
این تأنّی بیضه، دولت چون طیور
Prevod:
Iz ove postepenosti, /rasporeda i promišljenosti/,
rađa se sreća i radost.
Ova postepenost i promišljenost,
je kao ptičije jaje, iz kojeg će izaći ptica sreće.
16. bejt
مرغ کی ماند به بیضه ای عنید
گرچه از بیضه همی آید پدید
Prevod:
Ptica izlazi iz jajeta, ali ne liči na jaje! /Kao što i sreća: rađa se iz
postepenosti (polahko), ali ne liči na postepenost/.
Ili: /drugi primjer/
Nagrada (plaća) za rad i učinjeno djelo, ne liči na taj rad!
Glas savjesti
17. bejt
باش تا اجزای تو چون بیضه ها
مرغ ها زایند اندر انتها
Prevod:
Čovječe! Budi takav /strog sām prema sebi, pošten i savjestan/,
da dijelovi tvoga tijela, (ruke, noge i ostali ûdovi),
- poput jaja – rađaju ptice, sve do kraja tvoga života, /do kraja ovog svijeta, i do ponovnog proživljenja/.
Sad hz. Mevlana, po svom običaju, donosi nekoliko primjera.
18. bejt
بیضۀ مار را چه ماند در شبه
بیضۀ گنجشک را، دور است ره
Prvi primjer:
Prevod:
Jaje zmije, premda liči jajetu vrapca,
ipak, velika je razlika, i veliki razmak, između ta dva jajeta.
/jer, iz onog prvog jajeta, rodiće se zmija,
a iz onog drugog – ptica, vrabac.
a koliko razlika između zmije i vrapca!/
19. bejt
دانۀ آبی به دانۀ سیب نیز
گرچه ماند فرق ها دان ای عزیز
Drugi primjer:
Prevod:
Isto tako, sjeme dunje, slično je sjemenu jabuke,
ali, kolike li razlike, između te dvije voćke, - o ti cijenjeni (prijatelju)!
20. bejt
برگ ها همرنگ باشد در نظر
میوه ها هر یک بود نوعی دگر
Treći primjer:
Prevod:
Lišće, na drveću, naizgled, iste je boje, /zelene/,
ali, plodovi svake voćke, su drugačiji, drugog ukusa.
Isto tako, i tijela ljudi su slična,
ali duša – kakva i kolika razlika među njima!
21. bejt
برگ های جسم ها ماننده اند
لیک هر جانی به ریعی زنده اند
Četvrti primjer:
Prevod:
Lišće, na drveću, liči na ova naša tijela:
ali, svaka duša, /svaka osoba/
živi po nekakvom svom zadatku.
/Ništa nije uzalud stvoreno:
sve ima smisao svoga života i svoga opstanka/.
Komentar:
Neko je dobar, a neko zao i hrđav;
neko je mûmin i iskren, neko fasik i munâfik.
s bejun se slažemo, a neko je protiv nas!
Nemoguće je ljude izjednačiti i izmijeniti!
22. bejt
خلق در بازار یکسان می روند
آن یکی در ذوق و دیگر دردمند
Peti primjer:
Prevod:
Ljudi, na pazaru, /u čaršiji/, jednaki su, i po čaršiji hodaju,
ali, jedan je u zevku /bezbrižan je, uživa/, a drugi je u bolu (tužan i zabrinut).
23. bejt
همچنان در مرگ یکسان می رویم
نیم در خسران و نیمی خسرویم
Prevod:
Isto tako, i u smrt, jednako idemo, /svak mora umrijeti/;
ali, polovina ljudi je na gubitku (kjafiri i griješnici),
a polovina su carevi /sretnici, mûmini/.
این نه نجمست ونه رملست ونه خواب
وحي حق ـ والله اعلم بالصواب
السلام علیکم
* Šebi arus, godišnjak tarikatskog centra – Sarajevo, br. 22/23, 2002. god. i 26/27, 2006. god.