korica_Iqbal_za_sve

عنوان: اقبال برای همه

گردآورنده: شهاب یار خان

مترجم: دانشجویان

شابک: 9789958845123

ناشر: موسسه ابن سینا

سال :2013م

معرفی:

مقدمه ناشر

علامه محمد اقبال لاهوری یکی از مردان بزرگ در تاریخ اسلام است که ابعاد زندگی وی هنوز هم ناشناخته است. او صرفاً یک شاعر نیست، بلکه هم در زمره فلاسفه است و هم در وادی عرفان پای می نهد و هم در عرصه تفکر، اندیشه ها را می شوراند و هم آزاداندیشی او زبانزد خاص و عام است و هم در عرصه سیاست و مجاهده از برجستگان به شمار می آید. اگرچه او در همه عرصه ها به نوعی حرف برای گفتن دارد و نکات قابل تأمل او در آثارش هویدا است، اما بی تردید یکی از بارزترین ابعاد زندگانی او، بعد ایمانی و عرفانی او است که این بعد در اشعار او نیز رخ می نمایاند و چون از دل بر آمده است، لاجرم بر دل می نشیند.

اشعار اقبال، بلندپروازی، آرمان خواهی، اعتماد به نفس، خودکفایی، دلاوری و قهرمانی، خویشتن شناسی، عشق و ایمان و درک و درد مسلمانی را به نمایش می گذارد و تلاش وافر دارد تا آدمیان را به فضایل فراموش شده انسانی خویش فراخواند. شعر او تنها خیال بافی محض یا در بازی های زبانی در حوزه فنون ادبی و شعری نیست، بلکه هدفمند سروده شده و به تعبیر خودش: اگرچه «به طبعِ عصرِ خویش دو حرف» بر زبان آورده، اما درواقع او «دو دریا را در دو ظرف» ریخته است و «مستانه» از «تار جنگ» می نالد. آن چه او می گوید، «از جهانی دیگر است» و با «سفته کردن گوهرِ دریایِ قرآن» و «شرحِ رمزِ صبغه الله» تلاش دارد تا «به مسلمانان غمی ببخشد» و آن ها را بیدار سازد. او در بیدارسازی اسلامی نقش برجسته ای را در شبه قاره هند ایفا کرد که در جای خود باید بدان پرداخت.

مرحوم ملک الشعرای بهار در یکی از اشعارش، اقبال را وارث «بیدل دهلوی» داسنته است. این هر دو شاعر غیر ایرانی اند و هر دو به زبان فاخر فارسی شعر گفته اند و البته اشعار بیدل، مقبولیت ویژه ای در میان ایرانیان داشته و دارد. نغزپردازی های او در اشعارش همچنان تازه است. اندیشمند معاصر دکتر غلامعلی حداد عادل، اقبال را زنده و پاینده می شمارد که «مرگ را در حضرت او راه نیست» و مرحوم سپیده کاشانی شاعر معاصر، او را «همای قاف عشق» می خواند که «ادب از معراج بی هنگام او در سوگ» فرو رفت. «اقلیمِ عرفان، رامِ او» و «مُلکِ عرفان از شمیمِ نام او معطر» گشته است. مشفق کاشانی دیگر شاعر معاصر، پرچم و «رایت اقبال» را بلند می داند که در سخنش «جاذبه مولوی» دارد. و الحق چنین است؛ چرا که اقبال خود دلبستگی و وابستگی ویژه ای به مولوی دارد که اتفاقاً از اشعار جلال الدین مولوی بلخی رومی، «به دیوار حریمِ دل آویخته است و از چشمِ مستِ رومی وام» گرفته است.

اقبال لاهوری هم به زبان اردو شعر گفته است و هم به زبان فارسی و تعداد اشعار او، ۱۲ هزار بیت است که از آن میان، بیش از نیمی؛ یعنی ۷۰۰۰ بیت آن فارسی است. از اقبال در حوزه زبانی اردو به عنوان شاعری بزرگ یاد می‌شود و حتی او را در پاکستان به عنوان «شاعر ملی» می شناسند که عنوان زیبنده ای است، ولی آگاهان این عرصه می دانند که اشعار اردوی اقبال حتی نسبت به آثار اولیه فارسی او نیز ضعیف ترند و آن الهام‌بخشی، نیرو، طراوت زبانی و سبک لازم و اثرگذار را دارا نیستند.

او در اشعار فارسی خودش از «اسرار خودی» و «رموز بی خودی» گفته و «پیام مشرق» را با «زبور عجم» و «جاویدنامه»اش به دیگران رسانده است. تلاش کرده است تا به اقوام شرق بگوید که: «پس چه باید کرد ای اقوام شرق»! هم «مثنوی مسافر» سروده است و هم «بال جبرئیل» را وا نموده است و هم «ضرب کلیم» زده است و هم از «ارمغان حجاز» سخن رانده است. در میان آثار غیرشعری او، دو اثر بسیار خودنمایی می کند که هر دو به زبان انگلیسی است: یکی «توسعه و سیر حکمت در ایران» و دیگری «احیای فکر دینی در اسلام» که دومی مهم ترین اثر او محسوب می شود و در آن اثر، در تجدید بنای اندیشه دینی در اسلام کوشیده است.

آن چه در این مجموعه گردآوری شده، بخشی از اشعار اقبال لاهوری است که توسط دکتر شهاب یار خان برگزیده شده و در کلاس های درسی ادبیات انگلیسی دانشکده فلسفه ارائه شده است. بعد از ترجمه این متون، توسط دانشجویان دانشکده فلسفه و بازنگری، به عنوان متنی ارزشمند مورد استفاده دانشجویان بوده و هست.

مؤسسه علمی و پژوهشی ابن سینا با انتشار این اثر تلاش دارد تا قدمی هرچند کوچک در راستای آشنایی با مفاخر ادبی جهان معاصر برداشته باشد. این اثر کوچک، تقدیم به همه آن ها که از خواندن آثار ادبی لذت ویژه می برند.

از همه آنان که در فراهم آمدن این اثر تلاش داشتند، سپاس صمیمانه داریم.

محمدعلی برزنونی

استاد دانشگاه و مدیر مؤسسه علمی و پژوهشی ابن سینا سارایوو

دسامبر 2013