mustafa_camranعنوان: مصطفی چمران - مردی برای همیشه

گردآورنده: محمد علی برزنونی

مترجم: معمر کودریچ

شابک: 9789958845079

ناشر: موسسه ابن سینا

سال :2012م

معرفی:

پیش گفتار

نوشتن و گفتن در باره ی مردان بزرگی که در دوران خود تاریخ ساز بوده اند، چندان آسان نیست. برخی از انسان ها اگر چه در زمانی خاص و مکانی ویژه زیسته اند، اما اینان فارغ از زمان و مکانی اند که در آن زندگی کرده اند. اینان چرخ های تاریخ را به نوعی در چرخش می آورند که آیندگان نیز بر آن می نشینند و روند زندگی خویش را به صورتی خاص تدبیر می کنند. اینان انسان هایی اند که در میان ما و در زمین زیسته اند، اما آسمانی اند. و به همین دلیل نیز شنیدن از آنان مبارک است و گفتن از آنان مبارک تر.

شهید بزرگوار دکتر مصطفی چمران یکی از این مردان بزرگی بود که در همین نزدیکی ها می زیست. با ما بود و از ما، ولی فراتر از زمان و مکان زیست و پیام رسانی اندیشمند، برای آیندگان شد. او از ابدیت آمده بود و مردی بود و هست برای همیشه؛ همیشه ی تاریخ انسان.

آن چه در این مجموعه آمده است، نمی اندک از یم بزرگی است که آن شهید عزیز برای ما به یادگار گذاشته است. پس از نیم نگاهی به زندگی آن عزیز جاودانی، چمران را به روایت همسر لبنانی آن شهید «غاده جابر» به نظاره می نشینیم. کسی که سال های طولانی زندگی خود را با او گذرانیده و فراز و نشیب های فراوانی را در این مسیر طی کرده است. او پس از این سال ها، هنوز هم سؤال دارد که: چمران کیست؟ و این سؤال، بارها و بارها تکرار می شود؛ چرا که چمران مرد صالح خدایی بود که «یک روز قدم زد در این سرزمین به خلوص» و مردان خدا در چنبره ی زمان و مکان گرفتار نمی شوند و آلودگی ها، نور آنان را خاموش نمی سازد. هنوز هم او چمران را به درستی «بی نهایت» می خواند و به واقع چنین است.

در بخشی دیگر، مروری کوتاه داریم بر بخشی از سخنرانی های آن شهید در ماه مبارک رمضان یک سال قبل از شهادت آن عزیز. در یک گفتار از خدا، روح و عالم غیب سخن می گوید و برای شناخت آن ها، فلسفه ی شناخت انسان در سه مبنای «جسم، نفس و روح» مطرح و به کمک دو پدیده ی مهم و روزمره: «خواب» و «پاراسایکولوژی یا تله پاتی» به آن موضوع اساسی پرداخته شده است. در گفتار دیگر، روش قرآن مجید در اثبات خدا یا به تعبیر دیگر «وجدان خدا» به طریق بیدارکردن فطرت انسانی و هشداردادن به او به استناد آیاتی از قرآن کریم مورد بحث قرار گرفته و موضوع شناخت خدا در حد ظرفیت انسان ها که جملگی در مقابل ذات خدا و علم او صفر است، مطرح می شود. به دنبال آن، راه های رسیدن به حقایق بررسی می شود که عبارت است از: «حواس پنج گانه، تفکر و تعقل، الهام و اشراق». با حواس پنج گانه با خطاهای زیادش و تکامل و پیشرفت تدریجی اش، به علوم تجربی و مادی دست یافته می شود. با تفکر و تعقل، اگرچه در مرحله ای بالاتر از علوم تجربی مادی، علوم ریاضی و فلسفه و منطق فراچنگ می آید، اما باز هم همیشه و همه جا ثابت و صادق نیست؛ چه سنگ بنای آن نیز تجربه و حواس پنج گانه و نهادهای درونی آدمی است. با الهام و اشراق به عنوان معرفتی قلبی، انسان قدرت شناختن و دریافتن روح، عالم غیب و خدا را می یابد. در پایان این گفتار نیز در مقوله ی علم و فلسفه، موضوع نادرست «علمی بودن یک فلسفه» مورد نقد منطقی قرار گرفته است.

در گفتار دیگر، اصول اساسی مهم ترین مکابت بشری و الهی مورد مطالعه قرار گرفته است. در این مطالعه، سه بنیان برای هر مکتب به عنوان اساس مطرح شده است: «اساس فلسفی، اساس اقتصادی، اساس سیاسی و حکومتی». هر مکتبی، مجموعه این سه اساس بوده و یک سیستم را تشکیل می دهد و مبتنی بر این سه اساس اصلی در هر مکتب، سایر اصول مورد بررسی قرار می گیرند. در ادامه این گفتار، سه مکتب مهم موجود در دنیای کنونی مورد مقایسه قرار گرفته است: «کمونیسم، کاپیتالیسم، اسلام». مکتب کمونیسم معتقد به اصالت ماده و نفی ماورای ماده یا ماتریالیسم است و بر شناخت عینی ماده تأکید می ورزند. مکتب کاپیتالیسم معتقد به اصالت ذهن یا ایده آلیسم است و بر شناخت ذهنی ماده اصرار دارد. مکتب اسلام معتقد به اصالت خدایی است که خالق ماده و نیز ذهن است و به وجود ماده مستقل از ذهن اصرار دارد.

در پایان این گفتار نیز در باب جبر و اختیار سخنی آورده است و نگاه سه مکتب را در این خصوص مطرح ساخته و بر نگاه درست در این خصوص که نه جبر است و نه اختیار مطلق، بلکه امری میانه ی این دو، تأکید می ورزد.

در بخشی دیگر، تلاش کرده ایم به بعدی ویژه از این انسان بزرگ اشاره ای داشته باشیم. آدمی وقتی با خود و خدای خود تنها می شود، روح لطیف و احساس عمیق خود را آشکار می سازد. این جلوه ی جمال جمیل الهی، یا در هنر با سطوح مختلف و متنوع آن نمایان می شود یا در ادبیات با ابعاد وسیع آن. وقتی این جلوه در نیایش و مناجات با آن معشوق حقیقی جلوه گر شود، زیباترین نماد روح عاشق را نشان می دهد. آن شهید وقتی با خود و خدا تنها می شد، روح عرفانی خویش را به نمایش می گذاشت و ارتباط عمیق و روحانی خویش را با مبدأ هستی در قالب معنویتی راستین به یادگار می گذاشت. نیایش های ساده ی او با ذات اقدس الهی در این دنیای پر فراز و نشیب، نجواهای ماندگار یک عارف حماسه ساز است با مطلوب همیشگی انسان بی نهایت خواه و بی نهایت طلب که در غوغای زندگی و در فضای خاکی همین زمین، والاترین مفاهیم و ژرف ترین احساسات زیبایی خواهانه و عاشقانه را در گفتگویی ویژه با آفریدگار زیبایی ها به ارمغان گذاشته است. رازهای یک دل عاشق است با معشوقی از جنس حقیقت که آدمیان در کشاکش دهر او را به فراموشی سپرده اند و در این فراموشی، سخت دل خوش اند. نیازهای یک قلب شیفته است با محبوبی از جنس ابدیت که آدمیان در تلاطم زندگی روزمرده از او غافل شده اند و در غفلت، سخت گرفتار. این نجواها و رازگویی ها و نیازخواهی ها، در این وانفسای گم گشتگی و حیرت زدگی انسان امروزی، حقیقت انسانیت آدمی را فرایاد می آورد؛ حقیقتی که متأسفانه در گیر و دار زندگی و درهیاهوی غفلت زده ها، فراموش شده است و آدمیان غافلانه به دنبال این حقیقت خویش می گردند و در این جستجو به معنویت های کاذبی دل خوش می دارند که مگو و مپرس!

واپسین بخش نیز حاوی پیوست هایی است که ضروری می نمود. هم پیام امام خمینی رضوان الله تعالی علیه به مناسبت شهادت آن بزرگوار را زیب این کتاب کرده ایم. هم بخشی از خاطرات امام خامنه ای حفظه الله تعالی را آورده ایم. هم تعدادی از دست نوشته های آن عزیز را گوشواره ی تزیین کتاب ساخته ایم و هم تصاویری از آن بزرگ را ضمیمه کرده ایم.

باشد تا این کتاب، گامی کوچک باشد در شناخت مردی بزرگ.

محمدعلی برزنونی

استاد دانشگاه و مدیر مؤسسه علمی پژوهشی ابن سینا

سارایوو

باسمه تعالی

سخن ناشر

همیشه وقتی قلم به دست می گیرم تا به عنوان ناشر مقدمه ای بر کتاب های این مؤسسه بنویسم، دستانم می لرزد. مخصوصاً وقتی قرار است این مقدمه بر کتابی باشد در باره ی یکی از مردان بزرگ این روزگار. این مردان، بزرگ اند و بزرگی می آفرینند.

شهید بزرگوار دکتر مصطفی چمران که مرد صالح خدا بود در روی زمین؛ خالصانه بر اعتقادات درستش پای فشرد و فروتنانه قدم همت خود را در اصلاح گری برداشت. او اینک در میان ما نیست، اما آثار وجودی او، نوشته های او، گفته های او، و راه روشن او به روی ما گشاده است. غفلت از این مردان خدا، زیبنده نیست. زندگی و تلاش آنان درس آموز است. زانو زدن در محضر آنان، درس های فراوانی را به ما می آموزد. و این زانو زدن به دو گونه است: گاه آن مرد بزرگ پیش روی ماست و ما در کلاس درس او ، از او کسب فیض می کنیم و گاه این بزرگ، حضوری فرهنگی و فکری دارد و ما از آثار ماندگار او بهره می جوییم. این هر دو بهره گیری است و آن هنگام که از حضور فیزیکی این مردان خدا بی بهره می شویم، حضور معنوی آنان را پاس می داریم.

مؤسسه ی علمی و پژوهشی ابن سینا در سارایوو افتخار دارد در راستای تلاش ها و خدمات علمی و فرهنگی خود، یکی از منشورات خویش را در باره ی آن بزرگ جاویدان قرار دهد. در این کتاب تلاش شده است تا هم زندگی آن مرد بزرگ مرور شود و هم گفتارهای او تقدیم ساحت علاقه مندان شود و هم دست نوشته های نجواگونه ی او در اختیار قرار گیرد، باشد تا شمه ای از عطر وجودی آن عزیز را در مشام جان خوانندگان بپراکند.

جا دارد در این فرصت از همه ی کسانی که به نحوی در پدیدآوری این اثر نقش کلی یا جزیی داشته اند و ما را یاری کرده اند تا این کتاب به زیور طبع آراسته شود، سپاس صمیمانه و فروتنانه ی خویش را اعلام دارم. از خدای سبحان توفیق خدمت خالصانه را برای آنان آرزومندیم.

محمدعلی برزنونی

استاد دانشگاه و مدیر مؤسسه علمی و پژوهشی ابن سینا

سارایوو

1.      سخن ناشر

2.      پیش گفتار

3.      زندگینامه

4.      انسان و خدا، مجموعه سخنرانی های شهید چمران درباره خدا، برگرفته از کتاب:

"انسان و خدا"، مصطفی چمران، گردآوری: مهدی چمران، انتشارات نور بخش، چاپ دوازدهم؛ 1389

5.      نیمه پنهان ماه؛ خاطرات همسر شهید چمران، برگرفته از کتاب: "چمران به روایت همسر شهید"، حبیبه جعفریان، انتشارات روایت فتح، چاپ هجدهم؛ 1389

6.      نیایش ها، گزیده ای از نیایش های شهید چمران برگرفته از دو کتاب: "نیایش ها"، مصطفی چمران، گردآوری: مهدی چمران، سازمان چاپ و انتشارات، چاپ دهم؛ 1390 و "خدا بود و دیگر هیچ نبود"، مصطفی چمران، گردآوری: مهدی چمران، سازمان چاپ و انتشارات، چاپ بیست و ششم؛ 1390

7.      پیام امام راحل به مناسبت شهادت شهید چمران و گزیده ای از بیانات امام خامنه ای درباره ایشان

8.      دست نوشته ها و تصاویری برگزیده از آن شهید بزرگوار