IMG_1129همایش نقش دین و قومیت در هویت مردم بالکان روزهای جمعه و شنبه 15 و 16 اسفندماه در محل سالن اجتماعات مرکز اسلامی زاگرب برگزار شد. در مراسم افتتاحیه این مراسم تعدادی از مقامهای کرواسی مانند شهردار زاگرب آقای میلان باندیچ ، از مقامهای کلیسای کاتولیک ، شفکو عمرباشیچ مفتی سابق زاگرب ، سفیر جمهوری اسلامی ایران در زاگرب آقای طاهریان و روشنفکران و روحانیون و اقشار مختلف دیگر حضور داشتند.

راسم با سخنان آقای جواد یوگونچیچ ، دبیر همایش آغاز شد. وی در سخنان کوتاهی از موسسه ابن سینا برای سازماندهی مشترک همایش با مرکز ملی بوشنیاکهای زاگرب تشکر کرد . یوگونچیچ گفت : ما چند سال پی درپی است که با همکاری موسسه ابن سینا به برگزاری همایشها و میزگردهها و انتشار کتاب می پردازیم. سپس آقای سعاد بربرویچ، رییس مجلس ملی بوشنیاکها خشنودی خود را از برگزاری همایش اعلام کرد و ابراز امیدواری کرد برنامه کاری همایش با بحث و گفتگو در باره موضوع مهم دین ، قومیت و اقوام بالکان کمک به فهم متقابل و یافتن ریشه های مسالمت آمیز زندگی باشد.

در این همایش 29 مقاله از کشورهای ایران ، مقدونیه ، صربستان ، کرواسی ، آلبانی ، اسلوونی ، کرواسی ، مونته نگرو و بوسنی و هرزگوین ارایه شد.

مراسم افتتاحیه همایش در ساعت 18 روز جمعه برگزار و تا ساعت 19.30 به طول انجامید. ادامه همایش روز شنبه از ساعت 9.30 بامداد آغاز و تا ساعت 20 به طول انجامید.

سخنرانان:

 دکتر اسد چیمیچ ، استاد جامعه شناسی دین – کرواسی

اسد چیمیچ ، استاد جامعه شناسی دین در مقاله خود بر اهمیت توجه به دین در مطالعات سیاسی و اجتماعی تاکید کرد و گفت : تب تندروی دینی که اکنون در بخشهایی از جهان احساس می شود ، درازمدت نیست و پس از مدتی فروکش می کند. آنچه که همواره برای نقش دین در جامعه باقی می ماند ، نقش دین در تعیین ارزشهای اخلاقی است. مارکسیسم نتوانست و لیبرالیسم نمی تواند هنجارهای اجتماعی را جایگزین اخلاق کند. اخلاق عمیق ترین بعد انسانی متاثر از عالم متافیزیک است. ولی دین در جامعه معاصر ما بیش از هر زمان دیگری مورد سوءاستفاده قرار گرفته و می توان گفت تمام اسطوره های سیاسی معاصر ، مبانی دینی دارند.

 دکتر ایوان مارکشیچ ، موسسه علوم اجتماعی ایوو پیلار زاگرب – کرواسی

«هویت دینی به عنوان بستری جهت عمل احزاب سیاسی بوسنی و هرزگوین»

ایوان مارکشیچ ، استاد جامعه شناسی دین از دانشگاه زاگرب با بررسی هویت دینی در احزاب سیاسی معاصر گفت : احزاب سیاسی کرواسی ، صربستان و بوسنی و هرزگوین به شکل وسیعی از دین سوءاستفاده می کنند. احزاب سیاسی صربی و کرواتی به بازی با نهادهای دینی می پردازند تا محبوبیت کسب کنند. استفاده از نمادها ، شعارها و مراسم کلیسایی در بازیهای سیاسی امری عادی شده است. بویژه کلیسای ارتدوکس به شکل عمیق تری در پیوند با ناسیونالیسم صربی می باشد.

احزاب سیاسی بوسنی و هرزگوین نقش مهمی در ایجاد هویت دینی دارند. هر حزب سیاسی از عناصر دینی بهره می جوید و در نزاعها و دیالوگ سیاسی این عنصر و مولفه دینی نقش مهمی را بازی می کند. این نقش ممکن است غیر مستقیم در بیشتر اوقات و در برخی مواقع مستقیم باشد. استفاده از عنصر دینی ارتباطی با میزان دیانت و پایبندی حزب به اصول مسیحیت یا اسلام ندارد و حتی این استفاده از عنصر دینی تضمینی برای رفتار مبتنی بر دین اعضای احزاب نیست. دین در این شکل استفاده ، یک موضع هویتی و وجودی است تا بر تفاوتها ، تنش ها و نزاع ها تاکید شود.

 دکتر فیلیپ اشکیلان ، موسسه مطالعات مهاجرت و قومیت از زاگرب

«رابطه هویت دینی و ملی در جامعه کرواتها»

این مقاله به بررسی ارتباط بین جوامع دینی با مساله ملیت و دین می پردازد. توجه مقاله بر جوامع دینی ارتدوکس ، کاتولیکهای کهن ، کاتولیکهای رومی ، کالوینیستها و مسلمانها در کرواسی است . در کرواسی علاوه بر اقلیت بوشنیاکها و کولی ها و صربها ، اقلیتهای کوچک تر روس ، اوکراین ، مجار ، اسلوونیایی ، مقدونیه ای ، بلغاری و غیره زندگی می کنند. در بین این جوامع بوشنیاکها ، روسها و اوکراینی ها قویتر نسبت به سایر جوامع با جامعه دینی خود ارتباط دارند. در مطالعه نشان داده می شود چگونه برخی از این اقلیتها با مساله هویت و برخی دیگر با مساله دین ارتباط دارند.

 مارکو آنتونیو برکیچ ، دانشکده علوم دکتر میلنکا برکیچ ، مجوگوریه از بوسنی و هرزگوین

«کرواتها در بوسنی و هرزگوین – ایجاد هویت جمعی از طریق نزاع»

مساله هویت جمعی در بوسنی و هرزگوین به مدت زیادی مشغله نخبگان فکری و سیاسی بوده است. این روند از زمان تضعیف حکومت عثمانی تا تاسیس دولت – ملتهای جدید در بالکان مشاهده می شود، روندی که هنوز به فاز نهایی در برخی از مناطق نرسیده است. مفهوم ملت در دوره عثمانی مدتهای طولانی مبنای تعامل اقوام و ساختار سیاسی بود و به سختی بتوان میراث " ملت " را از حافظه سیاسی بوسنیاییها پاک کرد. ایجاد هویت کرواتی در بوسنی و هرزگوین از اواخر قرن نوزدهم میلادی با مشکلات بسیاری دنبال شد. ایجاد هویت کرواتی از سویی در ارتباط با کرواسی و از سوی دیگر در ارتباط با هویت جمعی بوسنیایی بود . از این رو هویت کرواتی در بوسنی را باید در دو شاخه بیشتر بوسنیایی و بیشتر متمایل به کرواسی مشاهده کرد.

 خانم دکتر مارینا پریچ کاسیل و دکتر الکساندر ووکیچ از موسسه مطالعات مهاجرت و قومیت – زاگرب

«رفتار دینی و نمادهای ملی کرواتها در جامعه مهاجرین کروات در آرژانتین»

جامعه کرواتهای آرژانتین از یک صد سال پیش شکل گرفته است. جامعه کرواتهای آرژانتین مانند سایر جمعیت های مهاجر ، احساسات و تعلقات ملی و دینی قویتری نسبت به مرکز نشان می دهند. این مساله بطور کلی در تمامی جمعیتهای مهاجر دیگر نیز قابل مشاهده است و احساسات دینی و قومی در بین مهاجرین نسبتا قویتر می باشد. این وضعیت تا جایی است که به ابراز احساسات شدیدا ناسیونالیستی در بین مهاجرین کروات منجر می شود . از اینرو مطالعه گرایشهای دینی و سیاسی جمعیت مهاجر کروات در آرژانتین می تواند مدلی برای رفتار شناسی سایر جمعیتهای مهاجر از منطقه یوگسلاوی سابق در کشورهای دیگر باشد.

 خانم دکتر مبینا موکر ، موسسه ابن سینا ، سارایوو

«رابطه با دیگری از چشم انداز عرفان اسلامی»

مساله هویت اصلی ترین مساله انسان است. علوم معاصر به مساله هویت به صورت تقلیلی و از یک چشم انداز محدود مادی و تاریخی نگاه می کنند . نگاه تجربی نمی تواند وجود مادی و معنوی انسان را به یک اندازه مورد بررسی قرار دهد. بنابراین شناخت مساله هویت از طریق شناخت مبادی متافیزیکی او میسر است. حقیقت انسانی به تعبیر مولانا آن حقیقتی است که انسان در جستجوی آن و در فراق آن بسر می برد. بنابراین هیچ هویتی بدون بازگشت حقیقی به سوی خداوند امکان پذیر نیست . ما همانقدر انسان هستیم که به خداوند نزدیک باشیم . مبنای این هویت تکثرگرایی است که خداوند به ما امر می کند این تکثر گرایی قومی و فرهنگی را به عنوان حقیقت وجودی انسان بپذیریم.

 دکتر دراگان تودورویچ ، دانشکده فلسفه دانشگاه نیش – صربستان

«تاثیر پروتستانیسم در جامعه کولی های صربستان»

جامعه کولیهای صربستان در مدت بیش از دو دهه تحت تاثیر تبلیغات پروتستان به این گرایش مسیحی گرویده اند. این عده بیشتر کولیهای پیرو کلیسای ارتدوکس بوده و جامعه پروتستانی را برای زندگی دینی خود مناسب تر از کلیسای ارتدوکس می دانند. تحقیقات و نظر سنجیها در بین جامعه کولی ها نشان می دهد ، کولی ها در رفتار و تجربه جدید دینی تا حد زیادی بطور مثبت نگاه می کنند و آیین پروتستان توانسته در شکل دادن به هویت جدید کولی ها کمک کند.

 دکتر ادیب جوزیچ ، عبدل علی بگویچ از دانشکده فلسفه توزلا – بوسنی و هرزگوین

«کلیسای صربستان و نسل کشی در سربرنیتسا»

نسل کشی بوشنیاکها در سربرنیتسا یک حادثه و اتفاق نادر در تاریخ این منطقه نیست بلکه این حادثه ادامه روند و حوادث سیاسی ، تاریخی ، ملی ، دینی و فرهنگی است. یکی از مهمترین علل نسل کشی مسلمانها ، دیدگاه ملی و برنامه های کلیسای ارتدوکس صربستان می باشد. کلیسای صربستان به عنوان یک نهاد دینی ناسیونالیستی بیش از هر گروه دیگر صربی در راه اندازی نسل کشی مقصر است. اجرای برنامه صربستان بزرگ با نظریه پردازی رهبران و اندیشمندان دینی صرب میسر شده است . کلیسا در ایجاد اندیشه غیر تاریخی ، اسطوره ای و سیاسی که منجر به ایجاد نسل کشی شده ، مسئولیت مستقیمی دارد.

 دکتر فحرالدین نووالیچ ، زاگرب- کرواسی

«هویت و فرهنگ صلح»

رابطه هویت و فرهنگ صلح صرفا مربوط به تحقیقات فمینیستی نمی شود بلکه در گفتمان امروزی جایگاه مهمی دارد. فرهنگ خشونت و ناسیونالیسم هر دو در خدمت ایجاد تفاوتها و تنشها عمل می کنند. جنگها بر اثر و ادامه فرهنگ خشونت شکل می گیرند. نظریات فمینیستی بر ایجاد جامعه ای متفاوت با دوره مدرن تاکید می کنند ولی این مساله بستگی به تعاریف ما از هویت انسانی دارد. جامعه پست مدرن بدون دیالوگ ، برخورد برابر با اعضای شرکت کننده در دیالوگ و بدون وجود نهادهای غیر دولتی به سختی می تواند تعریفی از آینده بکند.

 خانم دکتر الویرا اسلام اویچ ، دانشکده علوم تربیتی بیهاچ – بوسنی و هرزگوین

«دین ، ملت و تناقضات بومی»

علیرغم آن که دین نقش مهمی در وحدت بخشیدن به قومیتها و ایجاد هویتهای قومی ایجاد کرده است ، باید بر نقشهای منفی تفکر دینی هم تاکید کرد. از جمله این نقشها تفاوت گذاشتن به انسانها بر اساس مبنای قومیتی و جنسیت است. نهاد و تفکر دینی نمی تواند صرفا بر مبنای تایید سیستم پدرسالارانه عمل کند . هنجارهای اجتماعی و فرهنگی که در سیستم پدرسالارانه شکل گرفته و تایید دینی دارند ، لزوما مقدس نیستند. اینها محصول یک دوره زندگی اجتماعی است و تفکر دینی نیز در آن دوره چنان برخورد نموده است. اکنون سخن از ایجاد هنجارهایی دینی مطابق با زندگی مسالمت آمیز و هویت بخش است.

 دکتر عزت شاباتویچ ، دانشکده فلسفه توزلا – بوسنی و هرزگوین

«غصب اموال وقفی جامعه اسلامی منطقه توزلا بعد جنگ جهانی دوم»

بعد از جنگ جهانی دوم و ایجاد دولت سوسیالیستی ، تصمیمات رادیکالی برای دولتی سازی اموال جامعه اسلامی صورت گرفت. در منطقه توزلا اموال وقفی زیادی از جمله اموال تورالی بیگ و طاهره خانم مصادره شد. این اموال به صورت مدرسه ، حمام ، ساختمان ، زمینهای کشاورزی ، دکان و غیره مهمترین منابع مالی جامعه اسلامی منطقه را تامین می کرد. با غصب اموال وقفی زندگی دینی در منطقه توزلا ضعیف تر شد . با تضعیف دیانت در منطقه توزلا راه برای کمونیستی کردن جامعه بیش از هر زمانی هموار شد.

 دکتر رجو تراکو ، دانشکده اوانگلیست اوسیک – کرواسی

«هویت بوشنیاکی – مسلمانی در نخستین انجیل به زبان بوسنیایی»

این مقاله به چگونگی انتشار انجیل به زبان بوسنیایی می پردازد. از آنجایی که انجیل به زبانهای کرواتی و صربی تاکنون ترجمه شده بود ضرورتی برای ترجمه انجیل به زبان بوسنیایی احساس شد. این ترجمه و تمامی مراحل مربوط به انتشار این اثر با کمک دوستان ایرلندی صورت گرفت. هدف از ترجمه جایگزین ساختن واژه های مناسب از فرهنگ اسلامی در ترجمه مفاهیم کلیدی انجیل ، دیالوگ و کمک به فهم بهتر متون مقدس بود.

 خانم جنیتا ساراچ – رویاناچ از موسسه تاریخ سارایوو – بوسنی و هرزگوین

«تجربه بوشنیاکی از مفهوم هویت»

هویت مساله تاریخی است که با متافیزیک و واقعیت سیاسی و اجتماعی در هم آمیخته است. در هویت مردم بالکان دین و قومیت هر دو سهم مهمی در شکل دادن به هویت دارند. رابطه دین و قومیت یک رابطه پیچیده و تاریخی است. در هویتهای سیاسی مردم بالکان دین عامل اساسی تمایز هویتی است، مانند مورد اسلاوهای ساکن بوسنی و هررزگوین که بخاطر تعلق دینی بوشنیاک ، صرب یا کروات خوانده می شوند. کمونیستها به شکل مصنوعی به محدودسازی جوامع دینی پرداختند تا هویت جدید غیر دینی را شکل دهند. این جدا سازی جوامع و نهادهای دینی در بوسنی و هرزگوین بعد از جنگ جهانی دوم از هویت سیاسی موضوع مورد بحث مقاله می باشد.

 سعید عابدپور ، موسسه ابن سینا

«دین ، قومیت و هویت»

بحران هویت به شکل بحران شناخت ظهور می کند و این بحران با توهم و خیال پردازی رابطه مستقیمی دارد. توهم هویت به دو شکل غرب زدگی و بیگانگی از خود بروز می کند. در بالکان توهم هویت ، شاخصه اصلی شناخت مسایل بالکان است. رهبران سیاسی از توهم خطر و نابودی دین سوء استفاده می کنند. توهم از دست رفتن هویت صربی موتور محرکه تجاوز به بوسنی و هرزگوین و کرواسی بود. نشانه توهم صربی غیریت انگاری مسلمانها به عنوان خائن یا ترک و متجاوز بود و این غیر انگاشتن تا جایی است که آنها خدای مسلمانها را خدایی غیر از خدای مسیحیت می دانند. توهم هویت کاتولیکی که به مداخله نظامی کرواسی در بوسنی منجر شد ، با این همراه بود که کرواسی دروازه و نگهبان دنیای کاتولیک است و وظیفه اش جلوگیری از پیشروی اسلام می باشد. شعار متوهمان مسلمان این بود که دولتی مجزا برای بوشنیاکها تشکیل شود و همه این توهمات سیاسی به توهمات دیگر فرهنگی و فکری کمک کرد.

 دکتر روح الله قادری ، مدیر موسسه ابن سینا سارایوو

«حقوق تنوع قومی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران»:

«يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ» (سوره الحجرات/13)

جمهوری اسلامی ایران به مثابه «جهانی در یک مرز» کشوری چندقومی و چندفرهنگی و حتی چنداقلیمی(آب و هوایی)، با شناسایی و احترام به اقوام و فرهنگ های مختلف در چارچوب فصل سوم قانون اساسی با عنوان «حقوق ملت» خصوصاً اصول نوزدهم(مردم‏ ایران‏ از هر قوم‏ و قبیله‏ که‏ باشند از حقوق‏ مساوی‏ برخوردارند و رنگ‏، نژاد، زبان‏ و مانند اینها سبب‏ امتیاز نخواهد بود) و بیستم (همه‏ افراد ملت‏ اعم‏ از زن‏ و مرد یکسان‏ در حمایت‏ قانون‏ قرار دارند و از همه‏ حقوق‏ انسانی‏، سیاسی‏، اقتصادی‏، اجتماعی‏ و فرهنگی‏ با رعایت‏ موازین‏اسلام‏ برخوردارند) توانسته امنیت ملی پایدار را به زیبایی رنگین کمان به ارمغان بیاورد؛ البته این به معنای به رسمیت شناختن «قوم گرایی» نیست. چرا که قوم گرایی ، ملی گرایی(ناسیونالیسم) خفته است و هر دو ریشه در فرقه گرایی -به مثابه بزرگترین چالش مشترک جهانی- دارند. و فرقه گرایی نیز در نهایت منجر به افراط گرایی، تروریسم و خشونت های قومی و مذهبی خواهد شد.

این مقاله ضمن بررسی سه الگوی مدیریت تنوع قومی و فرهنگی شامل «همانندسازی»، «تکثرگرایی» و «چندفرهنگ گرایی»، مدل اخیر را مبنای تدوین و ارائه منشور «حقوق شهروندی» ملت می داند. این مدل هم اکنون در جمهوری اسلامی ایران با شعار «ایران برای همه ایرانیان» به عنوان الگوی مدیریت کلان تنوع قومی و فرهنگی در کشور پذیرفته شده و در حال اجرا می باشد. از این رو، دولت جمهوری اسلامی ایران برای سیاستگذاری قومی و مدیریت اقوام مختلف، الگوی «شهروند- محوری» یا به عبارت دقیق تر، الگوی وحدت در عین کثرت را برگزیده است. خصوصا هم اکنون در دولت یازدهم «تدبیر و امید» دکتر حسن روحانی، با تأسیس «معاونت اقوام و امور اقلیت ها» اقدامات مناسبی از جمله تدوین پیش نویس حقوق شهروندی در راستای احترام به حقوق همه اقوام و فرهنگ های مختلف در ایران انجام پذیرفته است.

در حالی که دو مدل اول همانند سازی و تکثرگرایی قابلیت انحراف به فرقه گرایی را در خود دارد، الگوی سوم یعنی چندفرهنگ گرایی مبتنی و منطبق بر حقوق شهروندی همگان را با تمام علایق و سلایق فکری، فرهنگی و سیاسی زیر چتر حمایتی خود قرار می دهد. بنابراین الگوی چندفرهنگ گرایی به عنوان رویکرد سیاست گذاری عمومی برای مدیریت تنوع فرهنگی در جامعه چندقومی که بر مبنای ابراز رسمی احترام متقابل و رواداری نسبت به تنوع فرهنگی در قالب مرزهای ملی استوار است. پرواضح است که کاربست الگوی شهروندی و سیاست چندفرهنگی، به صورت روشمند و قاعده مند می تواند مانع بروز بحران های قومی و فرهنگی شود.

در این خصوص قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در اصول متعدد خصوصا 6 و 7 بسترها و زمینه های لازم را برای تحقق چنین الگویی فراهم آورده است. قانون اساسی در اصول 12 و 13 و 14 نیز به آزادی ادیان و مذاهب مختلف اشاره داشته و در اصول 15 و 19بر آزادی کاربرد «زبان های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه های گروهی و تدریس آنها در مدارس» تأکید کرده و تصریح می نماید که مردم ایران از هر قوم و قبیله ای که باشند، از حقوق مساوی برخوردارند و رنگ، نژاد، زبان و مانند اینها سبب امتیاز نخواهد بود.

 دکتر محمدرضا آرام- رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در سارایوو

«نقش کرامت انسان در جلب توافق مذاهب و اقوام از دیدگاه قرآن کریم»

اين روزها، دغدغه فهم مشترک و نقش آن در تفاهم و همزیستی ادیان و اقوام، مشغله ذهني بسياري از متفكران عرصه فرهنگ و سياست را تشكيل مي دهد و همه به نوعي از ديد خود به اين مقوله می پردازند و آنچه در اين موضوع به فراموشي سپرده شده و يا حداقل كمتر توجه شده است، توجه به نقش قرآن کریم و جايگاه آن در اين معركه است. این پژوهش می کوشد تا ضمن ارائه راهکارهای دستیابی به فهم مشترک، آیاتی از قرآن کریم را که به همین معنا دلالت دارند را بیان نموده و سپس ساز و کارهای تحقق جهانی شدن فرهنگ و معارف قرآن را باتکیه بر مشترکات اعتقادی بین ادیان، بویژه در مورد اصل پذیرفته شده کرامت انسانی مورد بررسی قرار دهد. این مقاله، درصدد است تا بیان کند قرآن کریم وحی نامه الهی است که برای هدایت نظری و عملی انسان در همه عصرها آمده است و از این حیث با ویژگی ابدیت برای تمامی بشریت نازل شده است و لذا در عصری که جهان به سمت یکپارچه شدن پیش می رود، تکیه بر اصول پذیرفته شده ادیان مخصوصا اصل کرامت انسان، موجب جلب توافق بین ادیان و اقوام مختلف و به تبع آن جهانی شدن فرهنگ و معارف قرآنی می شود. این پژوهش با تکیه بر ضرورت جهانی سازی قرآن در عرصه جهانی شدن، به نقش فعال و تاثیر گذار کرامت انسانی در ایجاد تفاهم و تعامل بین ادیان و رسیدن به نظام جهانی قرآن می پردازد.

 سیدمجتبی اکرمی – رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در زاگرب

در تاریخ معاصر اندیشمندان ایرانی با پذیرش بحران هویت ایرانیان، پرسش مهمی را در سالهای اخیر به عنوان پرسشی هویتی پیش روی خود می دیدند، و آن این بوده که هویت ایرانی چیست و بر اساس چه نقشه راهی قرار است به آن دست بیابیم. برخی می گفتند ایرانیان برای دست یابی به پیشرفت باید از نوک پا تا فرق سر غربی گردند و برخی در مقابل تفاخر به گذشته دور تمدن بزرگ ایران را سبب جبران عقب ماندگی حاضر می دانستند. که نمونه آن در برگزاری جشنهای 2500 ساله ایران را می توان دید.اما اندیشمندان مسلمان ابتدا گفته اند اگر قرار است ایرانی مسلمان خویش را به طور صحیح بشناسد و رابطه خود با دیگری را به طور صحیح ترسیم نماید، به گونه ای که هویتش حفظ گردد کدام خویشتن می تواند مطلوب قلمداد گردد؟لذا اندیشمندان مسلمان در مدارس علمیه اسلامی و دانشگاهها با طرح مسایل گوناگون فکری و فرهنگی به دنبال ترسیم هویت ایرانی اسلامی و تغییر اندیشه عموم مردم بوده اند، تا ضمن بازخوانی و آسیب شناسی و بررسی چرایی عقب ماندگی جوامع اسلامی به راه کارهای بازگشت به تمدن سازی دست یابند.

امام خمینی با تکیه بر آیات قران و اندیشه ان الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بانفسهم تلاش نمود تا اندیشه تغییر را در میان مردم ترویج دهد و آگاهی های لازم را بدیشان بخشد. وی از یک سو حاکمان مرعوب در برابر غرب را مخاطب قرار می داد و از سوی دیگر نخبگان و اندیشمندان را موردخطاب قرار می داد و در نهایت مخاطب وی عموم مردم ایران بودند که در طول سالها و از طریق سخنرانی ها و بیانیه ها از آنچه به نام مبارزه خوانده می شد، آگاه گردیدند.

دردوره ای که هر کشوری تلاش می نمود تا در یکی از دو بلوک شرق یا غرب جای بگیرد تا از حمایت های ایشان برخوردار گردد شعار نه شرقی نه غربی جمهوری اسلامی از شعارهای مهم سالهای پیش و پس از انقلاب اسلامی بود. انقلاب اسلامی از ابتدا به دنبال الگویی بومی که سازگار با اندیشه ها و هویت خودش باشد در همه عرصه های سیاسی و اعتقادی و اقتصادی و اجتماعی بوده است. پایه گذاری چنین کار مهمی در دو عرصه سیاسی و اعتقادی صورت پذیرفته است و در عرصه های علمی و فرهنگی و اجتماعی این تلاش برای تمدن سازی ادامه دارد.

دلیل نامه نگاری اخیر آیت الله خامنه ای به جوانان در اروپا و آمریکا و دعوت به خواندن قران و زندگی پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله و سلم دعوت به فهم هویت اسلامی با مراجعه به متون دست اول اسلامی است. بحران های هویت ایجاد شده در دنیای معاصر عزمی همگانی می طلبد تا همه معتقدان به ادیان و فرهنگ ها با تکیه بر مفاهیم ارزشمند هویت ساز مثل حقیقت طلبی و صلح خواهی آینده ای برای جامعه بشری رقم بزنند که در آن عناصر ارزشمند انسانی ارج گذاشته شده و در مسیر هویت سازی به کار بسته شود.

 وحید پرست تاش - دانشجوی دکتری روابط بین الملل دانشگاه آزاد اصفهان.

مریم رضائیان رامشه -کارشناس ارشد تاریخ – دانشگاه تهران.

فرهنگ و مذهب، متغیرهای اساسی در شناخت و تحلیل هر جامعه ای است و بدون درک صحیح این عناصر تحلیل و درک هیچ جامعه ای میسر نیست. حال اگر این جامعه به وسعت "جهان" باشد آنگاه پیچیدگی و درهم تنیدگی قومیت، مذهب و فرهنگ به مراتب بسیار بیشتر می شود. در این میان مرزبندی های صورت گرفته و تشکیل قریب به دویست دولت- ملت در جامعه جهانی و حرکت شتابان نظام بین الملل به سوی "جهانی شدن" این سوال را ایجاد می کند که «جایگاه دیپلماسی در مسیر گفتگوی ادیان و فرهنگ ها در عصر جهانی شدن چگونه تعریف می شود؟ و کدام شکل از دیپلماسی نقش مهمتری در توسعه گفتگوی ادیان و فرهنگ ها دارد؟»

بر اساس اطلاعات بیان شده در متن این مقاله در مجموع سه تهدید عمده فرهنگی در پی "جهانی سازی" به جای حرکت به سوی "جهانی شدن" بوجود آمده است که به اختصار عباتند از:

 اول: دین هراسی و بقایای مدرنیسم افراطی نیمه اول قرن بیستم كه بیماری¬های آنومی (بی¬هنجاری) و الیناسیون (از خود بیگانگی) حاصل از آن است؛

 دوم: هژمونی فرهنگی مبتني بر تخریب و نابودی خرده فرهنگ¬های جهان و ایجاد سلطه تمام عیار بر جهان امروز، از طریق طرح جنگ تمدن¬ها و اسلام هراسی؛

 و سوم؛ افراطی گری و اندیشه هایی که به نام دین با خشونت سازمان یافته، تیشه بر پیکر ادیان الهی وارد می سازند؛

پیام آیت الله خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران به جوانان اروپا و آمریکای شمالی که در 22 ژانویه 2015 منتشر شده است نیز یکی از مصدایق در خور توجه در حوزه دیپلماسی عمومی با رویکرد معنوی و اخلاق گرایانه است. این نامه حاوی دغدغه های امروز ادیان و همچنین حاوی پرسش هایی اساسی است که دارای پیامی سازنده برای جوانانی است که در آینده سکان دار جوامع خود خواهند بود. این نامه در واقع حقیقت موجود جهان را با خطراتی واقعی پیش رو برشمرده و در عین حال هشدارهای لازم را نیز متذکر شده است. این نامه نمونه ای مشهود و کاربردی از نقش دیپلماسی عمومی در ایجاد گفتگو ادیان و فرهنگ ها است، نامه ای تاریخی که تعبیری درست از وقایع حاضر را بدون قضاوت به نمایش گذاشته و جوانان را بدون هیچ تعصبی اعم از اینکه از چه دینی هستند یا از چه فرهنگی طرفداری می کنند دعوت کرده تا شخصاً به بررسی و تحقیق در خصوص اسلام ناب بپردازند و تحت تاثیر رفتارهای افراط گرایانه از یک سو و برخی تبلیغ ها و رسانه ها از سوی دیگر قرار نگیرند. از تمام حاضرین و دین پژوهان دعوت می کنم تا این نامه را با دقت مطالعه کنید.

 خانم دکتر ورا کلوپچیچ ، موسسه مسایل ملی ، لوبیانا – اسلوونی

«ارتباط هویت دینی و سیاسی در اقلیتهای قومی اسلوونی»

این مقاله به بررسی آماری وضعیت اقلیتهای قومی ساکن اسلوونی می پردازد. این اقلیتها از دیرباز مورد شناسایی حکومت اسلوونی بوده و از آزادیهایی همانند سایر شهروندان برخوردار می باشند.پیشتر از آنجایی که اقلیتهایی مانند اقلیت ایتالیایی یا مجار در بخشهای خاصی ساکن بودند ، سیستم شناسایی حقوق به شکل محلی بود ولی اکنون با توجه به گستردگی اقلیتها در سرتاسر اسلوونی ، سیستم قانونی به شکل کلی تر با موضوع حقوق اقلیتها برخورد می کند.

 ادین موتاپچیچ ، دانشکده حقوق توزلا – بوسنی و هرزگوین

«رابطه هویت دینی و قومی در قرون وسطای بوسنی»

در دوره پیش از اسلام بوسنی ، مساله دین مانند امروز نقش اساسی در تعیین هویت سیاسی یک حکومت داشت. دولت پادشاهی بوسنی تحت فشار واتیکان و کلیسای ارتدوکس قرار داشت و ماموران و ناظران پاپ در بوسنی حضور داشتند تا به مقابله با تفکرات انحرافی و الحادی کلیسای بوسنیایی بپردازند. تاریخ نگاری معاصر ما کمتر در باب رابطه دین و سیاست در این دوره تحقیق کرده است و این مقاله کوششی برای پاسخ دادن به این مساله می باشد.

 دکتر نامیر کاراحلیل اویچ و دکتر منیر درکیچ ، دانشکده فلسفه سارایوو – بوسنی و هرزگوین

«تکثر زبانی در مقابل بسته بودن زبان در مثنوی معنوی»

روند شکل گیری مثنوی متاثر از زندگی و ارتباط مولانا جلال الدین می باشد. وی با فرهنگهای مختلف زمان خود و پیروان سایر ادیان ارتباط و آشنایی مناسبی داشت. تا جایی که مثنوی مولانا منعکس کننده کثرت گرایی این شاعر بزرگ عارف است. مولانا در داستانهای خود غالبا به سوءتفاهمات زبانی اشاره دارد. در نظریه پردازیهای نوین ، سوتفاهم و اشتباه در فهم به عنوان یکی از مهمترین علل مشکلات بین انسانها ذکر شده است. مولانا در داستانهایی مانند ماجرای اذان گفتن بلال که شین را سین ادا می کرد ، به زیرکی از تعدد زبان سخن می گوید و اصل را بر رابطه انسان با خداوند و ایمان او می گذارد.

 آکادمیک دکتر شربو راستودار ، دانشکده فلسفه نیکشیچ – مونته نگرو

«مبارزه برای نام ، تنش ملی و دینی بین مسلمانان مونته نگرو»

مسلمانان مونته نگرو در تلاش برای تعریف هویت سیاسی بین دو مفهوم مسلمان و بوشنیاک تلاش می کنند. هدف عمده اثبات تاریخی بودن نام بوشنیاکها است . این تلاشها ادامه دارد و البته وحدتی تمام بین مسلمانان مونته نگرو وجود ندارد. مسلمانان مونته نگرو تحت تاثیر اندیشه ناسیونالیستی و گروه دیگر تحت تاثیر برخی رهبران دینی مسلمان هستند.

 دکتر سعاد آلیچ ، دانشگاه سیور ، واراژدین – کرواسی

«مفهوم ملیت و قومیت به عنوان برند تبلیغاتی»

سعاد آلیچ از دانشگاه سلور کرواسی اروپا محوری را مورد نقد قرار داد و گفت : اروپامحوری ، مولد اندیشه های ناسیونالیسم ، سوسیال ناسیونالیسم و شوونیسم می باشد. اروپای هگل و کانت توجهی به ملتهای دیگر اروپایی چون اقوام بالکان و بویژه اقوام مسلمان نداشته اند. آنچه به نام روح اروپایی خوانده می شود ، جهان و تمدن اروپای مسیحی است و معلوم نیست جایگاه مسلمانان اروپا در آن چیست. جهانی شدن و ناسیونالیسم هر دو پدیده های متضادی هستند که به موازات هم رشد می کنند. جهانی شدن مدل غربی به بحران تندروی دینی و فکری در جهان کمک می کند. مفهوم جهانی شدن به شدت غربی است و فاقد جنبه های جهانی فرهنگ و تمدن اسلامی و مسلمانها است. این مفهوم محدودیت فکری دارد و قومیت پاسخی مناسبی به آن نیست.

 دکتر عدنان یاهیچ ، دانشکده فلسفه توزلا- بوسنی و هرزگوین

«مساله ملی در چهارچوب و عملکرد علمای بوسنی و هرزگوین بعد جنگ جهانی دوم»

مساله هویت ملی مهمترین مساله بوشنیاکها بعد از جنگ جهانی دوم بود. از آنجایی که در دوران یوگسلاوی هویت بوشنیاکها به شکل نارس و ناقصی تحت عنوان تعریف مسلمان مطرح بود ، روحانیون مسلمان نقش برجسته ای در دوران سخت اوایل دوره کمونیستی برای تضعیف مساله هویت بکار گرفتند. در بین روحانیون دو گرایش کاملا متفاوت قابل شناسایی بود. برخی علما به دنبال تعریف مفهوم هویت سیاسی در چهارچوبهای دولت سابق عثمانی بودند و گروه دیگر علما نگاه به روزتر به مساله هویت داشتند. با این وجود مشکل اساسی بین علما فقدان نظریه مشخصی بود و مقاله سعی دارد به مشکلات تعریف هویت بپردازد.

 دکتر دارکو گاوریل اویچ ، دانشکده فلسفه نیش – صربستان

«یهودستیزی در بین روحانیون و ناسیونالیستهای صرب و کروات در اواخر قرن نوزدهم»

یهود ستیزی برخاسته از اندیشه های ناسیونالیستی نیمه دوم قرن نوزدهم ، اقدامی برای تعریف خالص گرایانه از هویت صرب و کروات بود. تفکر یهود ستیزی بستری برای توجیه قتل عام یهودیان در جنگ اول و دوم جهانی در منطقه یوگسلاوی بوجود آورد. یهودیان از نظر نسبت جمعیتی بیش از بوشنیاکها یا کرواتها و صربها مورد قتل عام واقع شدند. ریشه های یهود ستیزی در آرا و تفکرات روحانیون ارتدوکس قویتر از کاتولیکها بود. کلیسای ارتدوکس نقش مرکزی در تعریف ناسیونالیسم صربی ایفا کرد . کلیسا دست به تبلیغات دروغین علیه یهودیان می زد .

 دکتر موسی موسایی ، دکتر کوفلی عثمانی ، دانشگاه دولتی تتوا و محمد یونسی از وزارت علوم - مقدونیه

«نسبت دین و مسایل اجتماعی در بین دانشجویان»

در این تحقیق میدانی رابطه بین و نسبت بین درجه دیانت و رفتار دینی دانشجویان با موقعیت و نقش اجتماعی آنها سنجیده می شود. هدف تحقیق این است تا به تعریف روشنی از نقش ارزشهای دینی در جامعه ، رفتارهای دینی و تخمین احساسات دانشجویان دست زد. در این تحقیق دانشجویان دانشگاهای تتوا از مقدونیه و دانشگاه پریشتینا از کوزوو مورد بررسی بوده اند. تحقیق نشان می دهد دانشجویانی که اعتقادات دینی و رفتار متناسب با آن دارند ، حساسیت بیشتری نسبت به مسایل سیاسی و اجتماعی نشان می دهند. محل تولد و محل تحصیل نقش چندان اساسی در رفتار دانشجویان ندارد بلکه اعتقاد به باورها و ارزشها نقش مهمی را در زندگی دانشجویان ایفا می کند.

 حافظ عزیز علیلی ، مرکز اسلامی زاگرب – کرواسی

«نقش علمای آلبانی در جنبش ملی و استقلال»

در این مقاله به بررسی جبهه علمای پریزرن در جنوب کوزوو در اواخر قرن نوزدهم می پردازیم. در بین علما باید از حاجی یمر پریزرنی ، حلیم رمضانی ، احمد کورینچن ، حافظ یمر گوته و دیگران نام برد. علمای مسلمان و روحانیون مسیحی در جنبش استقلال آلبانی با همراهی یکدیگر تلاش کردند. وجود عوامل ملی مشترک در بین مسلمانها و مسیحیها ریشه در تاریخ این منطقه دارد. عنصر و حس مبارزه برای استقلال در بین آلبانیاییها چنان قوی بود که در دوره عثمانی این منطقه مخالفت شدیدی با استانبول داشت. مقاله به بررسی زندگی برخی از علمای مبارز آلبانی می پردازد.

 

IMG_1136IMG_1141IMG_1154IMG_1160IMG_1163IMG_1174IMG_1195IMG_1200IMG_1225IMG_1232IMG_1238IMG_1250IMG_1257IMG_1270