1روز پنج شنبه 30/3/98 از ساعت 19 در سالن آبی واقع در مرکز فرهنگی شهر توزلا مراسم معرفی کتاب اسلام در هویت فرهنگی اروپا، توسط موسسه علمی پژوهشی ابن سینا، مجلس جامعه اسلامی توزلا و موسسه پژوهشهای دینی و اجتماعی مفتی گری توزلا، برگزار شد.

در ابتدا، آقای نرمین هوجیچ مجری برنامه، ضمن تشکر از حضار و معرفی سخنرانان بر اهمیت و چالش برانگیز بودن کتاب حاضر بویژه عناوین برخی از فصلهای آن تاکید کرد و گفت: این کتاب را نباید تورق زد بلکه لازم است با تامل و حوصله آن را مطالعه کرد، چرا که در نگاه اول ممکن است تصور کاملا نادرستی از محتوای آن در ذهن خواننده شکل گیرد. کتاب اسلام در هویت فرهنگی اروپا حاصل تحقیقات چندین ساله مولف محترم است، کسی که زمینه های فکری بسیار قوی و اندوخته های علمی پرباری در حوزه های معارف اسلامی، فلسفی و مطالعات ادیان تطبیقی دارد.
آقای دکتر امیر کاریچ دانشیار دانشکده حقوق دانشگاه توزلا و رئیس شورای جامعه اسلامیاین شهر در سخنرانی خود، ضمن تشکر ویژه از موسسه ابن سینا بابت انتشار این کتاب و مشارکت در برگزاری این مراسم، به عناوین فصلهای هفتگانه کتاب آقای حافظویچ اشاره کرد و تنوع موضوعی در عین انسجام را یکی از ویژگی های مهم آن دانست. وی سپس به تشریح مساله هویت و شکل گیری هویت اروپایی و تضادهای برخی مولفه های آن پرداخت: هویت اروپایی دسته‌ای از فرهنگ‌های مشترک اروپایی با لایه بنیادین فرهنگ مبتنی بر سکولاریسم است. مساله تقابل غرب و شرق، کاتولیک‌گرایی و پروتستانتیسم در برابر ارتدکس شرقی، مسیحیت در برابر اسلام ویژگی‌های مهم هویتی در قاره اروپاست که بن‌مایه‌های تقابل و تضاد دارند. هویت مشترک اروپایی نیز دربرگیرنده عنصر کلیدی فرهنگ مبتنی بر سکولاریسم و ارزش‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی است که ویژگی‌های منحصر به فردی در قلمرو باورها، هنجارها، ساختارها و رویکرد‌های این اتحادیه ایجاد می‌کند. تاثیر بنیادین فرهنگ مسیحی- رومی بر فرهنگ اروپایی بر جداسازی دو حوزه دین و سیاست از یکدیگر و حرکت به سوی سکولاریسم و لائیسیته بود. همچنین از آنجا که سازه‌انگاری با مطرح کردن اهمیت مفاهیمی چون هویت ملت‌ها در روابط بین‌‌الملل دیدگاهی اجتماعی به سیاست‌های جهانی ارائه می‌دهد، می‌توان گفت هویت مشترک ملت‌های عضو اتحادیه اروپا که دربرگیرنده شاخص مهم دین و فرهنگ مبتنی بر سکولاریسم است، در روابط بین‌المللی این اتحادیه تاثیرگذار است. هویتی اروپایی به لحاظ نظری هم‌زمان در کنار سایر هویت‌های ملی یا فرهنگی وجود دارد و در واقع افراد، هویتی چندلایه و سلسله‌مراتبی به لحاظ اهمیت مولفه‌های ملی یا فرهنگی دارند. هویت اروپایی در شرایطی که دو هویت در تضاد باشند، همچنان متاثر از هویت ملی است که چنین مساله‌ای مانعی بر سر تداوم و تسهیل روند الحاق به اتحادیه اروپاست. گسترش و تقویت هویت اروپایی که در آن مردم ساکن اتحادیه اروپا فرهنگ مبتنی بر سکولاریسم را مشخصه ارزش‌ها و هنجارهای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی خود تلقی کنند، برای یکپارچگی طولانی‌مدت اتحادیه اروپا حیاتی است. آقای دکتر کاریچ در ادامه با استناد به کتاب اسلام در هویت فرهنگی اروپا تاکید کرد که اسلام و مسلمانها در شکل گیری و رشد فرهنگ و تمدن اروپایی نقش بسزایی ایفا کرده اند.
در ادامه آقای دکتر ارهان یاشیچ استادیار دانشکده علوم اسلامی سارایوو در سخنرانی خود بر اهمیت این کتاب از نگاه مساله گفتگوی بین ادیان و کمک به مطالعات ادیان تطبیقی تاکید کرد و گفت: دیالوگ و گفتگو مبتنی بر حقیقت طلبی و صداقت همیشه مثمر ثمر خواهد بود و نوشته استاد حافظویچ این ویژگی ها را دارد. هدف او طرح گفتگو برای به چالش کشیدن طرف مخالف و یا فایق آمدن بر او نیست، بلکه هدف رسیدن به حقیقت است، چه آن خوشایند طرف مقابل باشد و چه نباشد. وی در این رابطه شاهد مثالهایی در متن کتاب نقل کرده که حاکی از پاسخ های متقن و شجاعانه آقای حافظویچ به برخی چالش ها و بلکه وهن و توهین های برخی نمایندگان کلسیای کاتولیک مثل پاپ راتزینگر و آقای مایکل اوماهونی می باشد.
در ادامه آقای دکتر روسمیر شادیچ استادیار دانشکده فلسفه دانشگاه توزلا، ضمن اشاره به تنوع موضوعی و چند لایه بودن محتوای کتاب اسلام در فرهنگ اروپا گفت: در یک سخنرانی کوتاه نمیشود به تمام ابعاد محتوایی این کتاب پرداخت و لذا ترجیح می دهم فقط به دو مفهوم فرهنگ و و استشراق که مورد توجه ویژه مولف بوده اشاره ای داشته باشم. در باره فرهنگ اروپایی بنظر می آید تنها فرهنگ است که می تواند یک مولفه واحد و انسجام بخشی در هویت اروپایی باشد. در دهه های اخیر اروپایی ها خیلی تلاش کردند یک مبنای مشترکی برای هویت خود بیابند. در جستجوی این مبنای مشترک پاسخ های متعددی ارائه شد. دو مقطع کلیدی در شکل گیری هویت اروپایی وجود دارد یکی ورود مسیحیت به این قاره و دیگری دوره رنسانس است. تلاش هایی مبنی بر اینکه مسیحیت بعنوان مبنای فرهنگ اروپایی و حتی هویت اتحادیه اروپا قرار گیرد نتیجه مطلوبی نداد و می توان گفت که اومانیسم و رنسانس مبنای غالب هویت فرهنگی اروپاست و در اینجا بایستی یادآور شد که رسنانس اروپایی مدیون تاثیرات فکری و فلسفی و فرهنگی مسلمانهاست. لذا آقای حافظویچ هم در کتاب خود کوشید تا این امر مهم را به اروپایی ها یادآوری کرده و بگوید اروپا بایستی ضمن اذعان این موضوع در مقطع کنونی نیز از تاثیرات ارزشمند فرهنگ و تمدن نوین اسلامی بهرمند گردد. اما مفهوم دیگری که توجه مولف را به خود معطوف کرد مفهوم "اورینتالیسم" یا استشراق است. اتفاقا خود استاد حافظویچ نخستین مترجم بوسنیایی اثر مهم ادوارد سعید با همین عنوان است.
در ادامه آقای رشید حافظویچ، مولف کتاب و استاد دانشکده علوم اسلامی سارایوو از همه حضار و بانیان این مراسم و بویژه موسسه ابن سینا تشکر کرد و گفت: من مدیون این موسسه علمی هستم که در طی سالهای متمادی به من اعتماد داشته و آثار مرا منتشر کرده است. وی درباره کتابش گفت: البته من بعنوان نویسنده نباید در باره کتاب خودم صحبت کنم. تنها چیزی که می توانم بگویم این است که حتما از مطالعه این کتاب پشیمان نخواهید شد. آقای دکتر حافظویچ در ادامه به طرح این سوال پرداخت که امروزه چگونه در این جهان و این زمان مسلمان باشیم؟ آیا با همه مشکلاتی که برای مسلمانها در اروپا وجود دارد؛ مسلمان بودن در اروپا و غرب دشوار تر است یا در برخی کشورهای به اصطلاح اسلامی؟ تا چه حدی مسلمانهای امروزی افکار و علم و دانش و رفتار و کردارشان با تعاریفی که از اسلام و مسلمانی در احادیث نبوی یافت می شود، مطابقت دارند؟ اگر چنین مطابقتی وجود ندارد دلیل آن چیست و چگونه از وضعیت ناگوار کنونی می توان راه برون رفتی پیدا کرد؟ البته قصد من طرح سوال است و نه ضرورتا ارائه پاسخ ولی بنظر می آید یکی از پاسخ ها می تواند این باشد که مسلمانها بایستی به قرآن و سنت رجوع کنند و خود را مخاطب وحی الهی دانسته و تلاش مضاعف نمایند فهم درست و مطابق شرایط زمانی و مکانی از آن بدست آورند. و علم و تمدن نوین اسلامی را بر مبنای یافته های جدید اجتهادی بناکنند. قرآن و پیامبر اکرم از ما می خواهند در همه عرصه های زندگی بشری فردی و اجتماعی پیشرو باشیم و نه دنباله رو دیگران!
در این مراسم تعداد قابل توجهی از نخبگان علمی، فرهنگی و دینی شهر توزلا از جمله خانم دکتر نهادا دلیبگویچ رئیس دانشکده فلسفه، آقای دکتر سعاد سلیوباتس معاون مفتی توزلا، آقای احمد افندی هوسکانویچ امام جمعه شهر، دکتر المیر یاهیچ رئیس کلینیک جراحی قلب توزلا، آقای رامیز سالکیچ قائم مقام رئیس جمهوری صربسکا و بیش از ده نفر از ائمه جماعات شهر حضور پیدا کردند.
2

3