DSC_1ر ادامه سلسله نشست های ماهانه ابن سینا، میزگرد بررسی رابطه شریعت و طریقت در زندگی و آثار شیخ نعمان آگیچ روز چهارشنبه 29 ژانویه 2014 در سالن اجتماعات مؤسسه علمی و پژوهشی ابن سینا در سارایوو برگزار شد. در این میزگرد؛ سعید عابدپور، دکتر عصمت بوشاتلیچ، حازم نعمان آگیچ، جنان هانجیچ و خانم آملا نعمان آگیچ به سخنرانی پرداختند.

سعید عابدپور با تأکید بر پیوند شریعت و طریقت در تصوف سنتی گفت: بعد از دوره مغول به تدریج دگرگونی و انحراف در فهم تصوف به دلیل فعالیت فرقه های تندرو شریعت گریز و همچنین غلبه تدریجی قشری گری، اخباری گری و سلفی گری به وجود آمده است. ما ناگزیر از فهم علل این شکاف تاریخی می باشیم. این مسأله جز از راه گفتگوی مستمر، فهم بهتر سنت و تقویت تصوف اصیل امکان پذیر نیست.

وی با تأکید بر نقش نهاد تصوف در دوره عثمانی گفت: نهاد تصوف در دوره عثمانی نقش محوری در فرهنگ و تمدن سازی داشت ولی در دوره صفویه این نقش صوفی ها به دلیل تمایلات تند و شریعت گریز با انتقاد وسیعی روبرو بود. پیش تر در دوران طلایی فرهنگ و تمدن اسلامی، فاصله و اختلافی بین صوفی ها، فقها، متکلمان و فلاسفه مسلمان نبود و تنوع و کثرت گرایی در فرهنگ یک مسأله بدیهی بود و تصوف نقش مهمی ایفا کرد. تصوف سنتی در بوسنی و هرزگوین و کوزوو به نظر من استثنائاتی در بالکان است. این سنت های صوفیانه توانسته اند علی رغم حملات بیرونی، رابطه خود با شریعت را استوار نگاه دارد و سخنگو و پایگاهی برای تفکرات باطنی گرایانه دینی باشد.

در ادامه دکتر عصمت بوشاتلیچ، استاد دانشکده علوم اسلامی سارایوو گفت: در بوسنی و هرزگوین شریعت و طریقت به موازات و تعامل سازنده با یکدیگر به سر می برند. در بوسنی، صوفی ها، مفتی، قاضی و روحانی در بین مردم بودند و فرقی بین تکیه و خانقاه با مسجد وجود نداشت. در این سرزمین دو نماینده شریعت و طریقت ، مفتی و شیخ جدا از هم نبودند.

استاد دانشکده علوم اسلامی افزود: در معماری دوره اسلامی بوسنی و هرزگوین، ما از یک طرف مسجد را داریم و در مقابل مسجد معمولا تکیه بنا می شد. هر دو نهاد لازم و ملزوم یکدیگر بودند. واقفان متعددی از جمله غازی خسرو بیک و عیسی بیگ هر دو درآمدهای وقف را به مسجد و تکیه اختصاص داده بودند و جدایی بین این دو نهاد متصور نبود. افرادی چون ایواز دده، عرب هوجا، اسکندر ددو و شیخ مصطفی نمایندگان شریعت وطریقت بودند و در این افراد بود که وحدت این نهاد امکان پذیر شد. شیخ نعمان آگیچ از این رو یکی از نمایندگان نهادها شریعت و طریقت است. او مفتی و شیخ طریقت بود.

حازم نعمان آگیچ، نبیره شیخ نعمان آگیچ در سخنان خود با اشاره به برخی ویژگی های شیخ نعمان آگیچ گفت: شیخ نعمان آگیچ در نیمه دوم قرن نوزدهم در استانبول، قاهره و مدینه تحصیل کرده بود. وی در همان جوانی وارد حلقه طریقت صوفیانه شد. یادم می آید زمانی که کودک بودم و با پدرم در تکیه ای نشسته بودیم، پیرمردی وارد تکیه شد و با ما سلام و علیک کرد. وقتی به وی گفتیم از خاندان نعمان آگیچ هستیم، این فرد گریست و گفت: چه انسان بزرگی بود شیخ نعمان آگیچ. این احساس یک نفر بعد از 50 سال بود و هنوز هم در تکایای بوسنی و هرزگوین، چنین احترام و منزلتی نسبت به جد من وجود دارد.

این استاد خوشنویسی در ادامه با بررسی خلافت نامه شیخ نعمان آگیچ افزود: شیخ نعمان آگیچ قبل از آشنایی با شیح حسن بابا حاجی میلیچ وارد آداب سیر و سلوک از طریق شیخ عبدالطیف فرزند سری بابا شده بود. ورود حاجی حسنی نعمان آگیچ به سیر و سلوک در دوران تحصیل او قبل از عزیمت به استانبول صورت گرفته است.

جنان هانجیچ، مدیر مدرسه اسلامی ویسوکو در سخنان خود گفت: نقش شیخ نعمان آگیچ در حیات دینی بوسنی و هرزگوین بسیار مهم است. تأثیری فوق العاده ای که وی بر شاگردان معنوی خود گذاشته هنوز حس می شود. این تأثیر صرفاً محدود به ویسوکو نیست. به نظر من تفسیر دینی که شیخ حسنی نعمان آگیچ ارایه داد در حلقه های طریقت و مباحث قرآنی زنده و از طریق شاگردانش به نسل های بعد یمنتقل شده است.

مدیر مدرسه اسلامی ویسوکو افزود: شیخ نعمان آگیچ یک مصلح دینی است. تصوف در اوایل قرن بیستم با چالش هایی روبرو بود. از یک سو تصوف از اصالت خود به تدریج دور می گردید و از سوی دیگر حملات قشریون راه را برای فعالیت سازنده این نهاد محدود می کرد. نقش شیخ نعمان آگیچ احیا و بازگردان تصوف به مسیر اصلی بود .

خانم آملا نعمان آگیچ، نویسنده کتاب " شیخ نعمان آگیچ، شیخ و مفتی در بین زمان ها " در سخنانی گفت: در نگارش این کتاب با مشکل روایات متعددی شفاهی از زندگی شیخ نعمان آگیچ روبرو بودم. نقش شیخ نعمان آگیچ چنان برجسته است که از او به نام حاجی افندی مبارک یاد می شود.

خانم نعمان آگیچ افزود: شیخ نعمان آگیچ نقش مهمی در تحولات اجتماعی داشت. نقش وی به ویژه در دوره جنگ جهانی اول، برجسته است. وی به بسیج مردم، کمک و دستگیری از نیازمندان و حل مشکلات سیاسی و اجتماعی می پرداخت. رابطه او با شاگردان، مریدان و مردم صمیمی و تأثیرگذار بود و او در تمامی موارد فردی بود که با سادگی و در بین مردم زندگی کرد.

DSC_2DSC_3