hafiy

برنامه معرفی ترجمه بوسنیایی دیوان حافظ روز پنج شنبه 4 آذر ماه 89 (25 نوامبر 2010) در محل تالار اجتماعات مرکز اسلامی زاگرب برگزار شد. این برنامه با همکاری مشیخت اسلامی کرواسی و موسسه علمی پژوهشی ابن سینا انجام گرفت.

در ابتدای این مراسم آیاتی از قرآن مجید تلاوت شد. در ادامه مجری برنامه، با اشاره به انتشار کتاب دیوان حافظ در زبان بوسنیایی گفت: انتشار این کتاب، حادثه بزرگی در ادبیات بوسنیایی است و مسلما راه جدیدی برای فهم ادبیات عرفانی باز خواهد کرد.

مجری برنامه با تاکید بر مطالعه کتابهای عرفانی افزود: خوشبختانه با همت موسسه ابن سینا و موسسات و انتشارات دیگر، امکان مطالعه آثار عرفانی اسلامی بوجود آمده و راهی برای گفتگو و دیالوگ با اندیشه عرفانی باز شده است. در اینجا باردیگر از موسسه ابن سینا به خاطر چاپ نفیس دیوان حافظ تشکر می کنیم.

پس از آن مجری به ترتیب از سخنرانان برای ایراد مقاله خویش دعوت به عمل آورد.

اولین سخنران، سفیر جمهوری اسلامی ایران در کرواسی طی سخنانی گفت: ترجمه اشعار حافظ به زبان بوسنیایی و کرواسی اقدام ارزنده ای است که طی تلاش چند ساله موسسه ابن سینا با کمک گروهی از صاحب نظران و حافظ شناسان به انجام رسیده است. اشعار حافظ به جهت کاربرد واژها و مفاهیم والا و عمیق عرفانی نیازمند تبیین و تفسیری در خور است تا برای همگان قابل درک و فهم باشد.

آقای شریف خدایی در ادامه افزود: حافظ هنرمندی هدف مند است و از تاریخ زمانه اش جدا نیست. دوره زندگی این شاعر در عصر فترت دوره ایلخانی و تیمور در ایران است، عصری که حافظ شاهد سقوط ارزشهای جامعه است. وی در دوران سیاه امیر مبارزالدین، با هر گونه تزویر و ریا در جامعه مخالفت می کند و دلبستگی خود را به حرکتهای تحول طلبانه نشان می دهد.

سفیر کشورمان در زاگرب در ادامه با تاکید بر تفاوت مفهوم عشق در نزد عرفا گفت: از دیدگاه عارفان جهان از عشق بوجود آمده و با نیروی عشق بازمی گردد. در شعر حافظ جهان با همه کثرت و رنگارنگی از حقیقت واحدی سرچشمه می گیرد و به سوی هدف یگانه ای پیش می رود. انسان در جهان بینی عرفانی، نقش فوق العاده ای دارد. انسان عالم کبیر است و جهان عالم صغیر. در شعر حافظ، انسان آزاده ای شوریده است که در قلبش شلعه تابناک عشق است و بار امانتی که کوهها و آسمانها از آن سرباز زدند، بر دوش می کشد و فراتر از فرشتگان اوج می گیرد.

وی در انتهای سخنان خود، با توجه به انسان شناسی حافظ گفت: حافظ پیامی در باره انسان دارد. در شعر مولوی انسان عاشقی است لبریز از شور، در شعر سعدی اسنان موجودی عادی، در شعر خیام، انسان موجود یسرگشته و اما در شعر حافظ، انسان نشانی می یابد که ویژه خود او است. هم عاشق و هم آزاده .

IMG_3425خانم دکتر عذار آباجیچ / نوایی

دانشکده فلسفه زاگرب

سخنران با تشکر از موسسه ابن سینا برای چاپ دیوان حافظ گفت: کمتر ملتی مانند ایرانی ها می باشند که چنین از ذخایر علمی و فرهنگی برخوردار باشند. ایرانیها در برابر این همه میراث غنی فرهنگی خود متواضع اند. حقیقتا ایرانی ها توانسته اند چنین، شعرا، عرفا و فلاسفه بزرگی را به جامعه بشریت اهدا کنند. حافظ یکی از این قله های رفیع شعر و ادب ایرانی است و کمتر ایرانی است که غزلی از این شاعر حفظ نباشد. حضور حافظ چنان است که ایرانیها با آن فال می گیرند، با آن مشورت می کنند و با آن زندگی می کنند. حافظ پژوهی یکی از مهمترین دروس و تحقیقات دانشگاهی در باب این اندیشمند بزرگ ایرانی است.

خانم دکتر آباجیچ - نوایی افزود: زبان حافظ، خاص و ویژه است. وی از می و شراب، ساقی عشق، معشوق بازی، میخانه و خرابات نام می برد. این همه اشاره حافظ از نظر منتقدان متعصب او به عنوان علامت بدعت و انحراف دینی تلقی شده ولی عجیب این است که سخن حافظ در بین مهمترین حلقه های فکر دینی و در بین علما و محققان بزرگ، جایگاه و مقامی بس بزرگ دارد.

استاد دانشکده فلسفه زاگرب در ادامه گفت: شما در بیان مستی و عشق الهی با چه زبانی باید به توصیف حال خویش بپردازید؟ عارف و شاعر حکمت الهی چاره ای جز گریز به زبان سمبلیک ندارد و این بیان به چند لایه شدن اندیشه او منجر می شود. لذا باید همانطور که حافظ می گوید در فهم اشعار او متوجه آیات قرآن بود و حکمت معنوی که در سراسر کلمات او متبلور است. او صوفی منتقد صوفیان، مفسری متفاوت با سایر مفسران سنتی و عاشقی شیدای وجه الهی است.

محمد باقر سلیمانی

مدیر موسسه علمی و پژوهشی ابن سینا

سخنران در ابتدای سخنان خود با تشکر از مشیخت اسلامی کرواسی گفت: طرح دیوان حافظ یک طرح بزرگ و طولانی مدت بود و شروع آن به زمانی بر می گردد که آیت الله خامنه ای رهبر فعلی جمهوری اسلامی، در سال 1988 ریاست جمهوری ایران را بر عهده داشتند. وی در مسافرتی به یوگسلاوی سابق به جمهوری بوسنی و هرزگوین نیز تشریف فرما می شوند. در این سفر، آیت الله خامنه ای یک جلد دیوان حافظ به پاس خدمات مترجم خود به آقای بشیر جاکا اهدا می کند و به ایشان توصیه می کند با ترجمه دیوان حافظ به زبان بوسنیایی نام خود را جاودانه کند. دکتر جاکا این ترجمه را آغاز و در سال 2002 میلادی به پایان می رساند. در این سال موسسه ابن سینا، امتیاز ترجمه دیوان حافظ را از دکتر جاکا خریداری و با تشکیل گروهی از کارشناسان؛ به تصحیح، تنظیم، ویراستاری، طراحی و نمونه خوانی متن اقدام می کنند. که نهایتا این کار در بهترین صورت به چاپ می رسد.

مدیر موسسه ابن سینا با تاکید بر چاپ ویژه دیوان حافظ افزود: این اثر هنری با مینیاتورهای استاد فرشچیان، مینیاتوریست چیره دست و مشهور ایرانی و طراحی های هنرمندانه آقای طارق یسنکویچ به انجام رسیده است.

آقای محمد باقر سلیمانی در ادامه سخنرانی خود با تاکید بر تفکر عرفانی و شعر حافظ گفت: اشعار حافظ ملهم از قرآن و عرفان، معنویت و عقلانیت اسلامی و درک عمیق وی از مفاهیم اصیل و حقیقی عشق، محبت، حقیقت، معرفت، حکمت، رضا، صبر و توکل است. شعر جاودانه شاعر، چنان جایی در دل ایرانیان باز کرده است که از تفال به اشعار این شاعر جاودانی، با او ارتباط معنوی برقرار می کنند. اندیشه این حکیم بزرگ ایرانی به سایر ملل نیز راه یافته است و شعرای بزرگی چون گوته آلمانی، به او لقب بزرگترین اندیشمند تاریخ را داده اند.

IMG_3420سعید عابدپور

موسسه ابن سینا

سخنران با تاکید بر ضرورت مراجعه به آثار عرفانی و از جمله حافظ گفت: انسان معاصر بیش از هر عصری از خویش بیگانه است و تقریبا در تمامی آثار بزرگ قرون معاصر این بیگانگی و تنهایی موج می زند. ما بدترین رابطه را با خویش و محیط زیست داریم که نمونه آن در فاجعه بزرگ خلیج مکزیک و نشت نفت مشخص است. بی اعتنایی ما نسبت به این فاجعه بزرگ قرن، نشان از همان سرگشتگی و بیگانگی و بی اعتنایی ما با طبیعت دارد. تغییر رابطه انسان با خویشتن و محیط زیست از پیامدهای اندیشه و فلسفه ای است که تحت عنوان انسان گرایی مطرح است. عرفان و تصوف، نقطه مقابل این انسان محوری است و دعوتی جاودانه برای بازگشت به اصل انسانیت است، انسانیتی که مبدا و پایان و محور آن خداوند متعال است. این دعوت، همچون حکایت نی، حکایت سرگشتگی و تنهایی انسان است.

آقای عابدپور افزود: نمی توان شعر حافظ را صرفا به عنوان یک اثر ادبی مطالعه کرد و بایستی راه به لایه های پنهان تر شعر حافظ برد. تقلیل حافظ به ادبیات یعنی ماندن در ظاهر کلمات او. شعر حافظ از نوع شدن و صیرورت است و نه از نوع بودن. او صرفا توصیف گر جهان نیست، بلکه فردی است که تجربه های عرفانی خود را برایمان بازگو می کند و ما را به بازیگری می خواند. هر چند شعر حافظ لایه های پنهان تر دیگری دارد که در حد فهم عرفا و حکما است و چون شعر وی از نوع شدن است، بدون رسیدن به تجربه های عرفانی، نمی توان به فهم کامل وی نایل شد. بنابراین حافظ به ما می گوید برای طی این راه باید فردی شما را راهنمایی کند، عیسی دمی باید باشد تا در ما مردگان، بدمد. بدون این راهنمایی الهی، جان ما در راه عشق خواهد سوخت و به جایی نخواهیم رسید. لذا باید بکوشیم از طریق این معدن و گوهر حکمت، گنج حقیقی یعنی شوق و عشق به عالم برتر را بیابیم و بدون انس با آثار بزرگان حکمت دینی، چنین کاری ناممکن است.

IMG_3459اروین یاهیچ

شاعر

سخنران به ویژگیهای شعری حافظ اشاره کرد و گفت: امام علی می فرماید، انسان زیر زبانش مخفی است. این معنی در فهم هرمنوتیک و نحوه بیان حافظ باید مد نظر قرار گیرد. شکی نیست حافظ در راس بزرگترین شاعران غزل سرای ادبیات جهان قرار دارد. ولی سوال این است که چرا تاریخ ادبیات جهان، چیزی که در غرب نوشته می شود، به وی بی توجه است. این بی توجهی علتی دارد. زمانی که حافظ به سرودن اشعار خود می کرد، اروپا در انحطاط فرهنگی و تمدنی بود. اروپاییان به احیای تمدن هلنی پرداختند و از جهت حکمی انسان غفلت کردند و اصولا از توجه به این نوع ادبیات باز ماندند.

اروین یاهیچ افزود: خود دکتر جاکا، مترجم دیوان به عنوان فرد ی است که از دیدگاه ظاهری به حافظ می نگرد. وی در مقاله ای سالها قبل نوشته، حافظ از همین شراب و شراب و می واقعی صحبت می کند و زبان سمبلیک حافظ، صرفا جنبه ادبی دارد. این سخن جاکا، تبلوری از دیدگاه غربی در باره عرفان و تصوف است که به جنبه صرفا رمزی تقلیل یافته است.

این شاعر بوشنیاک در ادامه گفت: کل دیوان در واقع یک سرود الهی است. بایستی از این منظر به حافظ نگاه کنیم. شریعت و دیانت حافظ را نباید علامت سوال گذاشت. او مسلما صرفا شاعر نبود و حکیمی بود که با الهام غیبی به سرودن اشعارش پرداخته و این کلید فهم شعر حافظ است.

دکتر سعاد سلیوباتس

استاد مدرسه بهرام بیگ توزلا

سخنران در باره پیوند شعر حافظ با قرآن کریم سخنرانی کرد. وی گفت: گوته در کتاب دیوان شرقی خویش از حافظ به عنوان قرآن شناس و انسان مومن نام می برد و این مساله که اشعار حافظ متاثر از قرآن کریم است، برای حافظ شناسان یک امر بدیهی بشمار می آید. ولی سوال این است چرا برخی از مسلمانان به این امر توجه نداشته اند و متوجه رابطه حافظ با قرآن کریم نشده اند.

دکتر سعاد سلیوباتس با تاکید بر چند معنایی بودن شعر حافظ افزود: واقعا سخن حافظ چنان است که باید بگویم هرکسی نمی تواند از ظاهر به باطن شعر وی راه ببرد. او با تلفیق آیات قرآن، راه بیشتری برای مبهم بودن و چند معنایی شعرش باز می کند و بیشتر خواننده را به وادی حیرت می برد. می دانیم حافظ شاگرد شیخ محمود عطار بود و او در زمان خود عالمی متفاوت نسبت به سایرین بود. علمای متعصب سنتی نظر و دیدگاه متفاوتی نسبت به شعر حافظ داشتند و اکنون هم این وضعیت ادامه دارد.

استاد مدرسه بهرام بیگ در ادامه گفت: اکثر شارحان حافظ معتقدند که می و شراب از نظر این شاعر، مقام روحانی فرد در مقابل خداوند است و وقتی سخن از عشق و معشوقه بکار می رود، منظور این عشق زمینی نیست و عشق به خداوند است. تنها از بین این شارحان؛ سودی بوسنوی کلمات و اشعار حافظ را در معنای سطحی آن متوجه شده است. سودی با این روش شرح دیوان حافظ، در شرق و حتی غرب تنها مانده است.

سخنران با اشاره به موارد مختلف استفاده حافظ از آیات قرآنی در پایان گفت: حافظ متفاوت از مولانا در مثنوی از آیات قرآن استفاده می کند. روش وی، الهام گرافتن از یک آیه و بکار بردن آن در شکلی متفاوت است. در مثنوی، مولانا مستقیما از آیات قرآن برای بیان منظور خویش استفاده می کند.