رمضان، ماه دعوت به میهمانی خدا

دکتر رشید حافظ اویچ

استاد دانشکده علوم اسلامی سارایوو

اشاره:

آن چه ملاحظه می فرمایید، خلاصه ای از سخنرانی ارائه شده توسط دکتر رشید حافظوویچ در مؤسسه است که جهت علاقه مندان فارسی زبان ترجمه گردیده است.

در حدیثی که ابن مسعود روایت می کند، پیامبر می فرماید: " قرآن به تمامت، میهمانی خداوند در زمین است. از این میهمانی هر کسی معرفتی برای خویش برمی دارد."

قرآن کریم و احادیث بر ماه رمضان و جنبه معنوی آن در هستی و نقش و جایگاه آن تاکید دارند. در این عالم هستی که در آن رمضان اتفاق می افتد، ماه رمضان از نظر زمانی واجد ضرب آهنگ روحانی و اتفاقات معنوی است. منزلت روحانی، اوقات رمضان الهی است و ماه رمضان خود منزلت و جایگاه خاصی در بین سایر ماه های سال دارد. رمضان یکی از اسمای الهی است و اسم رمضان در رابطه نزدیکی با اسم صمد است. از آنجایی که فهم باغ معنویت تنها از طریق ابعاد روحانی وجود ما قابل درک است، و این بعد روحانی وجود ما ارتباط با وجود مطلق، نور و معنویت را منعکس می سازد، ضروری است که این بعد روحانی خویش را تقویت کنیم و توان آن را بالا ببریم. این موهبت الهی که در وجود ما است در ماه رمضان، جایی که زمان حقیقی وجود، عقل و قلب ما است باید بعد معنوی وجود خویش و زمانی که در اختیار داریم از نظر کیفی، عمودی و متافیزیکی به مرتبه بالایی ببریم، به جایی که خانه حقیقی و در مجاورت و حضور خداوند است. در چنین زمان حقیقی، آن ابعاد روحانی که داریم، زمانی که رها و آزاد از قیودات هستند، می توانند این غذای روحانی را بچشند، غذایی که هر سال این زمان رمضان برای ما می آورد و این در واقع بهار قلب، جان و عقل ما است. با این غذای روحانی، ابعاد روحانی وجود ما به زندگی بی مرگی در جوار الهی دست می یابند. این همان تقرب و نزدیکی در ماه رمضان، تقرب به خداوند است، خداوند در نزدیکی ما است و هیچ فاصله ای بین ما و او وجود ندارد. خداوند می فرماید:" و هرگاه بندگان من، از تو در باره من بپرسند، [بگو] من نزديكم، و دعاى دعاكننده را - به هنگامى كه مرا بخواند- اجابت مى‌كنم، پس [آنان‌] بايد فرمان مرا گردن نهند و به من ايمان آورند، باشد كه راه يابند. " سوره بقره آیه 186

با ورود به ماه رمضان ما به زمان عمودی و کیفی وجود خویش وارد می شویم، خداوند چنان نزدیکی با ما دارد که از رگ گردن به ما نزدیک تر است. و چون هر گاه شخصی خویشتن را بشناسد، خداوندگار خویش را خواهد شناخت، ماه رمضان مظهر و تجلی کامل قرب به درگاه الهی است. در این ماه، خداوند عنایتی کرده و ما را در میهمانی خویش دعوت می کند. این میهمانی برای جان و قلب و عقل و کل وجود ما است تا در اثر برکات این ماه، نور الهی وجود ما فرا گیرد.

مهمانی خداوند، مؤدب است و آنهایی که در این میهمانی رفتار و کرداری شایسته از خویش نشان می دهد، به مقام ادب می رسند. هر کسی در این میهمانی و بزم الهی نمی تواند حضور یابد، باید آداب و رسوم مهمانی را پاس دارد تا بدان دعوت شود. حضور در مقابل حقیقت مطلق، برای هر فردی میسر نیست. از آنجایی که خود این مهمانی، کاملاً خوب است، آن چیزی که در این مهمانی توسط خداوند بر ما عرضه می شود، توسط فردی درک می شود که از تربیت برخوردار باشد و یا هرکسی به اندازه تربیت روحی و روانی از آن بهره می گیرد. مهمان مخصوص این بزم الهی، شخص کامل و کسی جز پیامبر (ص) نیست که سرآمد پیامبران و بنی آدم است.

آداب و رسوم حضور در این میهمانی الهی چنان نیست که باعث افسردگی و آزردگی مدعوین شود، چیزی که از مدعوین خواسته شود و مدعوین نتوانند به این خواسته جامه عمل بپوشانند. در این میهمانی، پیامبر (ص) از جانب خداوند از ما پذیرایی می کند و به ما غذاهای معنوی از این سفره الهی می چشاند. خداوند قواعدی برای پذیرش انسان ها برای مقامات وضع کرده و همه موقعیتی یکسانی در برابر حق تعالی دارند. ولی در کنار این قواعد، این نظر و عنایت نیز وجود دارد. ولی تا زمانی که در وجود ما چنین رابطه ای با حق تعالی نیست، ما در این مهمانی خدا حضوری نخواهیم داشت و از دست ساقی مخصوص این مهمانی، شراب روحانی نخواهیم چشید. اگر در خویش، عقل الانبیای المترجم فی انفسنا، را نداشته باشیم، غذا و لذت معنوی این مهمانی خداوند را نخواهیم چشید. اگر با قلبی در این مهمانی حضور یابیم که غافل از خویشتن است، از غذای روحانی نخواهیم چشید. به بیان دیگر، اگر در مهمانی خداوند با شناخت و معرفت کامل حضور پیدا نکرده ایم و آگاه نیستیم که ما را خداوند به این مهمانی دعوت کرده و از مدعوین این مهمانی پیامبر اکرم (ص) می باشند، بهره ای از این مهمانی نخواهیم داشت. غذای روحانی در این مهمانی به آنانی می رسد که پاک باشند و قلبی آماده برای پذیرش حقایق الهی داشته باشند.

ادیب، فردی که دعوت به این مهمانی خدا شده، بایستی با ابعاد مختلف روحانی وجود شناخت حاصل کند؛ چرا که بزم الهی، نشانه ای از خوبی مطلق است که در تمامی ابعاد حاصل می گردد. این خوبی مطلق در جهان حس، به صورت های مختلفی پدیدار می شود و تمامی این نشانه ها و ابعاد را ادیب واقعی در خود دارد. ادیب در تکامل روحی به تدریج به حقیقت وجودی پیامبر (ص) نزدیک می شود. این میزبان روحانی که در بزم الهی از مهمانان پذیرایی می کند، مقامی است که شخص از طریق آن با صاحب بزم الهی آشنا می شود. روح متعالی پیامبر (ص) در خود تمامی حقیقت را در برمی گیرد. بنابراین، بزم الهی که در آن پیامبر (ص)، میزبان است، از تمامی بزم های الهی پیشین برتر است؛ چرا که او جمع و خاتم تمامی حقایقی است که انبیا بدان مامور شدند.

مهمانی الهی در رمضان از قرآن کریم و کلمات جاویدان خداوند شروع می شود، این کلمات در طول تاریخ، مظهر و نشانه لطف الهی بوده است. این بزم در ماه رمضان نزول پیدا کرد، زمانی که قرآن از عالم بالا نزول کرد. در این ماه خداوند عنایتی کرده و در شب قدری که قرآن کریم را توسط جبرییل امین نازل کرده، عنایت و لطفی جاویدان می کند و این شب را مرتبتی بزرگ قرار می دهد. در این شب، کامل ترین دریافت کننده و زیباترین معجزه، دریافت وحی به تمامیت توسط پیامبر (ص)، نماینده خداوند بر روی زمین و سایه خداوند در عالم است. او، معلم جهانیان و نبی است که برای کمال انسان ها و تمدن ها فرستاده است. پیامبر، لطف الهی است که خداوند برای نجات جهان ما و خارج از ما فرستاده است. محمد (ص) بر خلاف حضرت آدم (ع) که معلم فرشتگان، مفسر برخی از اسما الهی و وارث است، و یا موسی (ع) که کلیم الله است و یا عیسی (ع) که روح الله است، پیامبر، عبدالله است و در بردارنده حقیقت مطلقه و تمامی دعوت هایی است که بر پیامبران دیگر نازل شده است. او عبد و بنده خداوند است و تماماً در خدمت پرودگار خویش می باشد.